تاریخ یمینی (ترجمه)

● تاریخ یمینی (ترجمه) = ترجمه تاریخ عتبی / تاریخ ایران / فارسی tārīx-e yamīnī (t.) = t.-ye tārīx-e ‘otbī جرفادقانی، ناصح بن ظفر، ق7قمری jorfādeqānī, nāseh ebn-e zafar (-13c) وابسته به: تاریخ الیمینی = تاریخ عتبی = معجز الکتاب و محرز الاداب؛ عتبی، محمد بن عبدالجبار (350-427) اهداء به: شمس الدوله غازی بیک ایدقمش از اتابکان لرستان تاریخ تألیف: 603ق دانشمندان و ادیبان که در دربار ملکشاه و سنجر پرورش یافته بودند پس از واژگونی دربار سلجوقی پراکنده شدند، برخی به خوارزم و برخی به بغداد و برخی به سلجوقیان روم و برخی به دربار ناصرالدین قباچه به هند پناه بردند و برخی مانند ناصح جرفادقانی در عراق به گوشه‌ای خزیده و به گفته خویش پاره‌های جگر خود می‌خوردند. در 592ق جمال الدین الغ باربیک آی ابه با اتابک ازبک همدست شده و در عراق درباری به راه انداخت و در این هنگام است که وزیر ابوالقاسم علی پسر حسن پسر محمد پسر ابوحنیفه به ناصح جرفادقانی دستور داد تا به سال 603ق تاریخ یمینی را به فارسی گردانید. صاحب الذریعه ترجمه «تاریخ آل عباس» را نیز که از مدارک تاریخ نگارستان است به این جرفادقانی نسبت داده است (الذریعه 3: 257). ناصح جرفادقانی هنگام ترجمه تاریخ یمینی کتابچه‌ای را که عتبی در مرثیه امیر نصر پسر ناصر الدین نگاشته، ترجمه نکرد و متن عربی آن را در دنبال ترجمه یمینی نهاد، و پس از آن دنباله‌ای به فارسی برای کتاب یمینی (در 280 بیت نوشته) بساخت که در همه نسخه‌های خطی ترجمه یمینی دیده می‌شود. سال 1272ق هنگام چاپ ترجمه یمینی در تهران این دنباله را انداختند و کتابچه مرثیه را نیز کسی به نام حبیب الدین محمد پسر علی اصغر جرفادقانی از عربی به فارسی ترجمه کرد و این ترجمه از ص 441 تا ص 460 پایان نسخه چاپی را گرفته است. بهمن میرزا پسر فتحعلی شاه پیشگفتاری برای این چاپ نگاشته و در آن گوید من از حبیب الدین جرفادقانی خواستار شدم تا نسخه ترجمه یمینی را با دو نسخه دیگر برابر و با دیدن شرح منینی و فرهنگ‌های فارسی آن را تصحیح نمود و سپس دستور چاپ آن را دادم. (علینقی منزوی) آغاز: 1: بسمله -سزاوارتر چیزیکه زبان گوینده بر آن مشعوف باشد و عنان جوینده بدان معطوف حمد و ثنای باری جلت قدرته ... اما بعد همی گوید بنده مخلص و دعا گوی قدیم ابوالشرف ناصح ابن ظفر بن سعد المنشی الجرفادقانی ... اکنون بر سر مقصود آیم و ترجمه کتاب آغاز نمایم بعون الله ... ذکر ناصرالدین سبکتکین ... امیر ناصر الدین سبکتکین غلامی بود ترک نژاد 2: حمد و سپاس و ستایش بیقیاس مکنونی را که به ارادت بیچون چاپ: تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، به اهتمام جعفر شعار 1345 ش، 639 ص؛ دارالخلافه طهران، سنگی، بی ناشر، 1272ق.، وزیری، 460ص [دنا 754/2 (46 نسخه)؛ الذریعة 87/4؛ درباره این کتاب و مؤلف آن و سبک نگارش وی مرحوم بهار خراسانی شرحی در جلد دوم کتاب سبک شناسی (ص 386-390) درج کرده است؛ فهرستواره منزوی 927/2؛ مشترک پاکستان 152/10]