تاریخ عضدی

● تاریخ عضدی = خاقان نامه / تاریخ ایران / فارسی tārīx-e ‘azodī = xāqān-nāme احمد میرزا قاجار، 1234-1319 قمری ahmad mīrzā qājār (1819-1902) اهدا به: ناصرالدین شاه تاریخ تألیف: جمادی الاول 1304ق؛ محل تألیف: همدان تاریخی است در احوال همسران فتحعلیشاه قاجار و خواجه‌سراها و مراسم معمول با شرح اولاد و احفاد وی است که بنا به دستور ناصرالدین شاه و ابلاغ آن از طرف اعتماد السلطنه مأمور تدوین آن می‌شود. او این شرح را به هنگام فرمانداری خود در همدان می‌پردازد. در این کتاب شرح حال فتحعلی شاه و زوجات و فرزندان و نزدیکان او می‌آید. گرچه نویسنده به وقت مرگ فتحعلی‌شاه بیش از ده سال نداشته ولی در تدوین کتاب تا آنجا که توانسته مطالبی از دیگران پرسیده و با این مسموعات آن را پرداخته است. آغاز: زوجات خاقان خلد مکان چند نمره بودند-از خانواده سلطنت و سایر شعب قاجاریه و بزرگ زادگان معتبر ایران بودند که عدد آنها قریب چهل بلکه زیاده بوده سبک خاقان مبرور با این طبقه حفظ احترام کامل بود حتی در حضور آنها با سایر طبقات ابداً التفات نمی‌شد روزی یکساعت حق حضور داشتند مثل سلامهای رسمی بزرگ حاضر می‌شدند قاجاریه یک سمت می‌ایستادند مابقی در صف دیگر به ترتیب شئونات پدران خود می‌ایستادند ایجاد این سلام از زمان خاقان شهید آقا محمدشاه و یاسای آن حضرت بود در موقع سلام یک نفر یساول زنانه درب اطاقهای آنها به آواز بلند این عبارت ترکی را می‌گفت (خانم لارکلیر) خانمها منتظر وقت و گوش بر آواز یساول بودند و به سلام می‌آمدند و دیگران در آن ساعت حق حضور و تشریف نداشتند و بر هر یک اظهار مرحمت می‌فرمودند از بعضی تفقد احوال کسان آنها می‌شد اگر مطلبی داشتند عرض می‌کردند سر صف قاجاریه آسیه خانم مادر نایب السلطنه مرحوم خواهر امیرخان سردار بود که زن معقوده دائمه حضرت خاقان بود دیگر انجام: حتی الامکان در انجام فرمایش اقدام شده باشد، بتاریخ شهر جمادی الاولی در زمان حکومت همدان نگارش یافت، مطابق اواخر ایت ایل سنه 1304 یکهزار و سیصد و چهار. چاپ: بمبئی، 1306ق، 158ص؛ تهران، به کوشش کوهی کرمانی، 1328ش [الذریعه 265/3؛ فهرستواره منزوی 860/2 با عنوان «تاریخچه زوجات خاقان» و 887 با عنوان «تاریخ عضدی»؛ دنا 724/2 (7 نسخه)]