تاریخ عبرة لمن اعتبر

● تاریخ عبرة لمن اعتبر / تاریخ ایران / فارسی tārīx-u ‘ibra li-man i‘tabar انارکی کرمانی، میرزا کریم، ق14 قمری anārakī kermānī, mīrzā karīm (-20c) در وقایع درگیری دو طائفه شیخیه و بالاسریه در سال 1315ق در همدان، مؤلف در آن سال در آن جا بوده و مشاهدات خود را گزارش کرده است: «و سبب این فتنه و فساد و جمیع واقعات را بدون کم یا زیاد من اوله الی اخره به طرز روزنامه و تاریخ به قدری که از روی بصیرت و یقین چه خود دیده و چه از بی‌غرضان هر طایفه اهم از حضرات شیخیه و بالا سریه تا رجال دولت و رؤسای ملت و اهل جماعت و سنت و محققان یهود و ارامنه و دیگر عاکفان بلکه مدتی مدید تجسس و تحقیق نموده». مشتمل بر چهار «مقدمه» و شش «واقعه» و یک «خاتمه» و برخی از حکایات مناسب بعضی از حالات و اتفاقات، بدین ترتیب: مقدمه 1. بیان سبب و اشخاصی که اسباب وقوع این فتنه و فساد گشتند؛ مقدمه 2. شرح حالات و خیالات و گفتار و کردار ملا عبدالله بروجردی و اتباعش؛ مقدمه 3. شرح حال بعضی اشخاص که از خود سلسله شیخیه خورده سبب این فتنه و هنگامه عظیمه گشتند؛ مقدمه 4. شرح حال و گفتار شررانگیز و فتنه خیز سید محمد عباسی و سید فاضل واراذل در همدان و اشرار؛ واقعات 1. روز سه‌شنبه غره شهر شوال و عید فطر سنه 1315 در همدان میان شیخیه و بالاسریه؛ واقعات 2. در واردات روز چهارشنبه دویم شهر شوال سنه 1315 بعد از حرکت حاجی میرزا محمد باقر از همدان؛ واقعات 3. قتل و شهادت جمعی از حضرات شیخیه بر دست اراذل و اشرار همدان به فتوی سید محمد عباسی و بعضی مفتیان بی ایمان؛ واقعات 4. واردات روز پنج‌شنبه سیم شهر شوال سنه 1315 و گرفتاری جمعی از شیخیه به دست اشرار پلید برای تجدید مسلمانی و شرح حال بعضی که در فرار گرفتار بوده اند؛ واقعات 5. شرح مأموریت زین العابدین خان حسام الملک به اخذ اشرار و استرداد اموال حضرات شیخیه و اخراج ساداة بنی عباس و حاجی میرزا مهدی و جمعی خدانشناس دیگر و طغیان گروه ستمگر به دولت و توپ بستن به همدان و گرفتاری اشرار بر دست مأمورین دولت قدر توامان و بیان واردات چندی که در آن اوقات برای جماعة حضرات شیخیه مظلومه از بعضی جهات روی داد؛ واقعات 6. شرح دادخواهی شیخیه در دار الخلافه به دولت علیه و مقرر نمودن اسامی دولت جمعی را به حکومت و استعفای همگی ازین خدمت و تحکم حتمی اعلی حضرت شاهنشاهی حکمرانی جناب مظفر الملک را به همدان و فی الجمله شرحی از رفتار آن‌جناب در آن سامان و سرگذشت حضرات شیخیه اخر الامر در مجلس دیوانخانه عدلیه و ثبوت مظلومیت ایشان در حضور جمعی از امنای دولت جلالت توامان دولت ایران؛ خاتمه: در شرح بعضی از حالات حاجی میرزا محمدباقر بعد از حرکتش از همدان تا ورودش به طهران و مراسلاتش برای امنای دولت و رؤسای ملت اسلام و ایمان و عزیمتش به قریه جندق و ملحق گشتنش به دوستان آن سامان و فی الجمله شرحی از مولد و موطن و نسب و حسب و روزگار پررنج و تعب آن جناب از زمان ولادتش تا هنگام رحلتش اعلی الله مقامه و فهرست برخی از کتب و رسائلش که به دست آمده بعد از غارت همدان. نویسنده کتاب پیش از تألیف مدتی به «سیر و سفر» در «اغلب بلدان ایران» پی سپرد و طی چند سال به عتبات عالیات و مشهد و دارالخلافه و پس از آن در 1315ق به همدان سفر کرد. در پایان هر بخش عبارت: «ذلک عبرة لمن اعتبر» تکرار شده است. (حکیم) آغاز: حمد و ستایش یزدان پاکی را سزاست که احد واحد است در ذات و صفات و افعال و عبادات ... چاپ: اخیرا توسط شیخیه در مشهد و تهران چاپ شده است [دنا 723/2؛ فهرستواره منزوی 1028/2 از محمد کریم خان کرمانی (1225-1288ق) دانسته که خطاست بلکه از انارکی کرمانی شاگرد اوست؛ مشار فارسی 1101/1 (در این دو متبع نام مؤلف به اشتباه محمد کریم بن ابراهیم کرمانی(1225-1288ق) ثبت شده است)]