تاریخ طبرستان

● تاریخ طبرستان = تاریخ ابن اسفندیار = تاریخ رویان / تاریخ ایران / فارسی tārīx-e tabarestān = tārīx-e ebn-e esfandīyār = tārīx-e rūyān ابن اسفندیار ، محمد بن حسن، -613؟ قمری ebn-e esfandīyār , mohammad-e bn-e hasan (-1217) تاریخ تألیف: 602 - 613ق؛ تاریخ رویدادهای طبرستان از بنیاد آن تا روزگار خود او به مدت سی و هشت سال که معاصر رستم بن اردشیر از ملوک طبرستان بوده است و از 602 تا 613 ق بدان پرداخته است و در برخی از نسخه‌های خطی ذیلی از روی تاریخ رویان تألیف اولیاء الله آملی بر آن افزوده‌اند و تا وقایع سال 750 را بر آن الحاق کرده‌اند. در سبب تدوین کتاب چنین نگاشته است: «روزی در دارالکتب مدرسه شهنشاه غازی رستم بن شهریار در میان کتب جزوی چند یافتم در ذکر گاو باره به خاطرم افتاد که ملک سعید حسام الدوله اردشیر ... به کرات اوقات از من پرسیده بود که می‌گویند وقتی به طبرستان گاوبان لقب پادشاهی بوده، در کتب تازی پارسی هیچ جا بر تو گذشت که از کدام رهطو قبیله بود من از آنکه دلی داشتم بولای او معمور ... گفتم جز از لفظ ... شهریار ... این لقب نشنیدم و تاریخ طبرستان جز باو نام ... از تکاذیب اهل قری و افواه عوام الناس به نظم کرده‌اند دیگری نیافتند از این اندیشه این اجزا بر گرفتم ... همگی همت ... بر آن مقصور گردانیدم که ترجمه آن سخن کنم.» آغاز: بسمله، حمد و ثنا و مدح بی منتهی آفریدگاریرا سزاست انجام: آخر ایشان ملک فخر الدوله حسن بود که واقعه او در سنه خمسین و سبعماة بود الملک الله تعالى الواحد القهار و الباقی و هو الله و الحکم عند الله. چاپ: با اضافات، به کوشش عباس اقبال، 1320ش، در دو جلد. [الذریعة 262/3و48/10؛ فهرستواره فارسی 884/2؛ نسخه‌های منزوی 4255/6؛ فهرست مشار ص 322؛ دنا 720/2]