تاریخ ذوالقرنین

● تاریخ ذوالقرنین = تاریخ نامه خاقان = رساله صاحب قرانی / تاریخ ایران / فارسی tārīx-e zo-l-qarnayn = tārīx-nāme-ye xāqān = r.-ye sāheb-qerānī خاوری شیرازی، فضل الله بن عبد النبی، 1190-1267 قمری xāvarī šīrāzī, fazl-ol-lāh ebn-e ‘abd-on-nabī (1776-1851) تاریخ تألیف: 6 ربیع الثانی 1249 و 13 ربیع الثانی 1263ق نویسنده که در ابتداء متولی شاهچراغ بوده و در این شغل عمر می‌گذرانده ولی بعد به خدمت فتحعلی شاه قاجار می‌رسد و به منشی‌گری او برگزیده می‌شود. روزی فتحعلی شاه به او می‌گوید از تو تاریخی خواهم که وقایع ایام حکومت من در آن مضبوط باشد بدون حشو و زواید یا عبارت‌پردازی‌های سست و بارد. پس او این امر را می‌شنود و در پی نگارش این تاریخ می‌رود و آن را در دو جلد و یک «خاتمه» می‌پردازد: جلد 1. در وقایع قرن اول از دولت ابد مدت خسروانی موسوم به «نامه خاقان»؛ جلد 2. در ایراد اوضاع قرن ثانی از شوکت جاوید مبانی موسوم به «رساله صاحبقرانی»؛ خاتمه: در ذکر شمائل و مآثر و تعداد اولاد امجاد و نبایر و نتایج حضرت صاحبقرانی. (عبدالله انوار) آغاز: جلد1: فتح الباب نامه خاقانی و فصل الخطاب رساله صاحب قرانی سپاس افزون از قیاس شاهنشاهی راست که ساعات فتح المناجات خداوندیش بری از حوادث زوال است. جلد 2: عنوان رساله صاحب قران حمد خداوند ذوالجلال است جل شانه که فرمان خلافت سلاطین صاحب قران را به طغرای غرای التفات بی کران موشح داشت ... آغاز خاتمه: روزنامچه همایون: خاتمه هر کلام صد ملک علامی است که سلطنتش را بدایتی نیست و مملکتش را نهایتی نه. انجام: 1: شکر مرخدای را که جلد اول این روزنامه همایون که مسمی به نامه خاقان و حاکم بر جمیع وقایع یک قرن از دولت جاوید ارکان است ... به انجام رسید و این گوهر آبدار آویزه گوش مشممان روزگار گردید. امید چنانکه ... وقایع قرن ثانی نیز به آسانی بر ورق تحریر کشیده آید و بر رای مشکل پسند شهریار جهان پسندیده گردد تحریر فی پنج‌شنبه ششم شهر ربیع الثانی 1249 (نسخه مهدوی نوشته سه‌شنبه 8 ذوق 1252 در تهران). انجام 2: نسخه مهدوی: این بنده مدحت گزار بعد از اوقات آن خسرو عالی تبار ... به ... اصفهان شتافتیم هفت ماهه وقایع هذه السنة یونت ئیل را در آن دیار ... شرح دارم و این روزنامه با شرح و بسط را در روزگار بیادگار نهادم. انجام 2: نسخه مجلس: و خارستان روزگار را از آبیاری ابر همت سرشار رشک گلستان ارم گردانید ... قصیده طریقت ملک جاوید بعون الله و توفیقه به اتمام رسید این کتاب [استوری 337/1 و 1285؛ فارس نامه ناصری 40/2؛ منتظم ناصری 112/3؛ مهدوی ش 244 اصل و ناتمام (نشریه 65/2)؛ فهرست نیکولسون ص 116 ش (12H) 11 مورخ 10 شعبان 1257 (اصل و دارای دو جلد و خاتمه)؛ فهرست ریو 292/1 ش Or. 1361 نزدیک 1855 دارای تنها خاتمه؛ دانشگاه لنینگراد 1164 ص 4 فهرست رماسکویچ؛ فهرست طاهر جانوف ص 201 همان ش 1164 در دو جلد و خاتمه ج 1 نامه خاقان (1-137) تاریخ 1241-249 ج 2 رساله صاحب قران (138پ) تاریخ 1242؛ بریگل 952؛ فهرستواره منزوی 864/2 و 911/2؛ الذریعه 44/10 «ذوالقرنین»، همانجا 288/9 «دیوان خاوری»؛ اعلام 768/1 خاوری شیرازی؛ نسخه‌های منزوی 4242/6 (10 نسخه)؛ مشترک پاکستان 1468/11؛ دنا 706/2 همان نسخه بالا [فیلمها ف: 2-234]