تاریخ الحکماء

● تاریخ الحکماء / تراجم / عربی tārīx-ul ḥukamā’ رساله‌ای است در تاریخ حکمای یونان و اسلام. در آغاز خواب دیدن مأمون ارسطو را می‌آورد، که پس از بیداری به دنبال کتاب‌های او در شهرهای روم و اسلام به جستجو می‌پردازد، تا اینکه به راهبی برمی‌خورد و جای نگارشات ارسطو را به مأمون نشان می‌دهد و او پنج بار شتر از آن کتاب‌ها را حمل می‌کند و مترجمین را به ترجمه آنها وا می‌دارد. سپس دهریون و طبیعیون و الهیون و ریاضیون و منطقیون را یاد می‌کند. سپس سرگذشت‌هایی است برگزیده از نزهة الارواح شهرزوری همچون: ابرخیس شاعر یونانی (اخوان الصفا و خلان الوفاء)، جبرائیل بن بختیشوع، جعفر بن المکتفی، الحکم بن ابی الحکم دمشقی الطبیب، ذیمقراطیس، دیوجانس الکلامی، رزق الله المنجم، النحاس المصری، سنان ثابت بن قرة الحرانی، صالح بن بهلة الهندی، عبدالله بن ابی سهل بن نوبخت المنجم، عبید الله بن الحسن المعروف بغلام زحل المنجم، غراب الخطیب الصقلی. آغاز: من تاریخ الحکماء فی ترجمه ارسطو طالیس حکی محمد بن اسحق الندیم فی كتابه ان المامون رای فی منامه كان رجلا ابیض مشربا حمرة واسع انجام: اذا قد نشات تلميذاً يستظهر على معلمه، فقال من حضر بيض ردی الغراب ردی ای تلميذ نکد و معلم نکد