تاریخ چین

● تاریخ چین / تاریخ / فارسی tārīx-e čīn ندیم السلطان شیرازی، محمد خلیل بن محمد هاشم، ق 14 قمری nadīm-os-soltān-e šīrāzī, mohammad xalīl ebn-e mohammad hāšem (-20c) از: محمد خلیل بن محمد هاشم و محمد هادی دامغانی؛ زمان تألیف: 1322ق محمد هادی دامغانی می‌گوید به سال 1322ق در کربلا بودم و در آنجا به حاجی میرزا خلیل نام برخوردم که ایرانی بود و به زبان‌های هندی و عربی و انگلیسی آشنایی داشت. او روزی به من می‌گفت که در هند کتابی یافته‌ام که حاوی اطلاعات جامع و مانعی در تاریخ چین است و من آن را از زبان اردو به فارسی برگردانده‌ام. دامغانی می‌گوید من این کتاب را دیدم و کتابی بسیار پریشان یافتم که فقط شامل یک سلسله مطالب تاریخی چین بود چون مترجم را چنین دیدم که قصد چاپ آن را دارد دریغ آمدم که به تنقیح آن دست نیازم پس منقحش کردم و به آن ملحقاتی از وقایع کشور چین تا سال 1330ق به اضافه جنگ ژاپون و روس افزودم و چون از کربلا به تهران آمدم نسخه را برای چاپ آماده کردم. این نسخه در سال 1324ق به نام تاریخ چین و ماچین به مترجمی ندیم السلطان محمد خلیل بن محمدهاشم شیرازی به چاپ رسیده است. توضیح: تاریخ چاپ یعنی 1324ق با تاریخ 1330ق که وقایع چین تا آن تاریخ می‌آید قابل تطبیق نیست. در دو جلد: جلد دوم حاوی سه «دفتر» می‌باشد: 1. مشتمل بر یک «مقدمه» و هفده «باب» و یک «خاتمه» و یک «تکمله» که از نسب اهل چین شروع می‌شود تا تأسیس جمهوریت؛ 2. دارای یک «مقدمه» و هفده «باب» است که در این مقدمه و ابواب از تجارت چین صحبت می‌شود؛ 3. دارای یک «مقدمه» و پنج «باب» و یک «خاتمه» است و در آن از اوضاع ترکستان و حکومت آن صحبت می‌شود؛ جزء دوم: در شش «باب»: که در این باب‌ها از: جزیره فارموسا، مملکت کورتا، چین، تبت، ملک حامی، جزایرلوچو و انقلابی که بعد از جمهوریت روی نموده است، سخن می‌گوید. (عبدالله انوار)