تاریخ جهان گشا

● تاریخ جهان گشا = تاریخ جهانگشای = جهانگشای جوینی / تاریخ ایران / فارسی tārīx-e jahān-gošā = tārīx-e jahāngošāy = jahāngošā-ye joveynī ؟ جوینی، عطا ملک بن محمد، 623؟-681؟ قمری joveynī, ‘atā malek ebn-e mohammad (1227-1283) تاریخ تألیف: 658ق در تاریخ مغول و سلاطین خوارزمشاهیه و دیگر وقایع تا سال 655 و تا گشودن بغداد در 656ق، در سه جلد. شامل اخبار و وقایع دوران چنگیز و هلاکو خان مغول به زبان فارسی که لغات مغولی و ایغوری بسیار در آن به کار رفته ولی دارای انشائی منشیانه و نثری قابل توجه است به اضافه آنکه کم و کیف اتفاقات و رویدادهای آن زمان بخوبی نمایان است. آغاز: بسمله. سپاس و ثنا معبودی را که واجب الوجودست بسجودی کی وجود او واهب انوار عقل وجود است ... چنین گوید چون در شهور سنه خمسین و ستماثه بخت مطاوعت نمود و سعادت مساعدت کرد ... مع هذا چون بچند نوبت دیار ماوراءالنهر و ترکستان تا سرحد ماچین و اقصی چین که مقر سریر مملکت ... چنگیزخان است و واسطه عقد ملک ایشان مطالعه افتاد و بعضی احوال معاینه رفت و از معتبران و مقبول قولان وقایع گذشته را استماع افتاد از التزام اشارت دوستان ... مقرر و محقق گشت در قید کتابت کشید و مجموعه این حکایات را بتاریخ جهانگشای جوینی موسوم گردانید ... چاپ: تهران، به کوشش علامه قزوینی و ادوارد براون، 1355ق؛ تهران، به کوشش سید جلال الدین تهرانی، 1312ش [دنا 696/2 (45 نسخه)؛ الذریعة 247/3 و 248 و 300/5؛ فهرستواره منزوی 945/2 و 946؛ نسخه‌های منزوی 4306/6؛ مشار 1/ 1068] شرح و حواشی: 1- فرهنگ لغات ترکی جغتایی جهانگشای جوینی