تاریخ جهان

● تاریخ جهان / تاریخ / فارسی tārīx-e jahān دردی اصفهانی، اسمعیل، ق 14 قمری dordī esfahānī, esmā‘īl (-20c) تاریخ تألیف: 1305ق تاریخ اجمالی است از اوضاع جهان در نیمه دوم قرن نوزدهم میلادی، و مخصوصاً به هند و ایران عنایت بیشتر داشته و اوضاع اجتماعی و اقتصادی این دو کشور را با تفصیل زیادتری بیان می‌کند، ضمناً تصریح می‌کند که این جلد اول عنوان مقدمه را دارد و اصل مطلب مقصود در جلد دوم بیان می‌شود. در این کتاب از روزنامه‌ها و اطلاعات خبرگزاری‌ها استفاده بسیار شده و گاهی بعضی از فرازهای مهم و سندهای تاریخی را با همان لغت انگلیسی نقل کرده و به فارسی ترجمه می‌کند و از این رهگذر بر اهمیت نوشته‌های خود می‌افزاید. برق ترقی روس و جرمن و انگلیس چشم مؤلف را پرکرده و از فعالیت‌ها و اصلاحات انگلیس‌ها در هند تمجید می‌نماید و آرزو می‌کند هموطنان عزیزش (ایرانیان) همان راه را بپیمایند و جداً مانند آنان خودسازی کنند. ولی در عین حال از سیاست انگلیس نکوهش کرده و جابجا از آنها خرده‌گیری می‌کند. مؤلف از مردم اصفهان است و بیست و پنج سال قبل از تألیف این کتاب به هند (ظاهراً حیدر آباد) مهاجرت کرده و در فقر و فلاکت می‌زیسته و از این جهت در پاره‌ای مطالب اظهار ناراحتی می‌کند و دو کتاب «امراض مسلمانان» و «رساله در تغییر رسم الخط مسلمانان» را از خود یادآوری می‌کند. به وطن خویش ایران علاقه فراوان دارد و آرزوی جشن بسیار مفصل پنجاهمین سال سلطنت ناصرالدین شاه قاجار را در دل خود می‌پروراند و به وسیله انتقاد شدید می‌خواهد اسباب ترقی و تعالی کشورش را فراهم سازد. در این کتاب برای بار دوم تجدید نظر شده و تاریخ ماه رمضان 1305 در صفحه 580 به همین منظور دیده می‌شود، و صفحه‌های آخر را با خبری به‌تاریخ پنجم ذیقعده 1305 به پایان برده است. عناوین مهم کتاب: حالات استریا و هنگاری؛ حالت فرانس؛ حالت جرمن؛ حالت ملک ایتالیا؛ حالت انگلستان؛ حالت یونیتد استیتس در امریکا؛ حالت ملک هندوستان؛ فقرات و کیفیات مختلفه؛ حالت چین؛ حالت چیان؛ حالت ملک عثمانی؛ حالت ایران ویران ما؛ حالت حیدر آباد؛ حالت ملک هند قدیم و جدید؛ فقرات مختلفه؛ شرح حال پارسیان (زردشتیان) هند؛ قونسل جنرال ایران و پارسیان؛ نکته چینی و ملاحظه این کیفیت؛ تحریف الفبای مسلمانان؛ معاملات ایران و دول خارجه. [دنا 695/2]