تاریخ انتقادی

● تاریخ انتقادی / تاریخ ایران / فارسی tārīx-e enteqādī رساله که ابتدایی ناقص دارد با انتقاد به شیوه حکومتی شاه (ظاهراً تمامی شاهان قاجار تا زمان نویسنده) شروع می‌شود که اکثراً از او با عنوان «ریاست کلیه» یاد می‌کند. عمده انتقادات نویسنده به جز شخص شاه متوجه متولیان امور اقتصادی از جمله مستوفیان است. وی به توصیف جامعه‌ای می‌پردازد که مردمش از تفاوت عمل و شاریط نابسامان اقتصادی که از ظلم عمال دولت ناشی می‌شد به جان آمده‌اند. اما از آنجا که شخص شاه یا همان ریاست کلیه واکنشی از خود نشان نمی‌دهد، او را هم شریک می‌دانند. او همچنین به دو گروه به شدت حمله می‌کند که عبارت از عمال ظالم و مستبد دولتی به همراه علمای درباری هستند که هر دو یکسره در خدمت منافع شاه و دربار قدم برمی‌دارند. این رساله یکی از رساله‌های مهم انتقادی عصر قاجار است که می‌تواند از جمله آثاری تلقی شود که باعث پیدایش اندیشه مشروطه‌خواهانه در ایران گردید. آغاز: که اگر در رفع ظلم و بدعت جدید که ضرر آن به ملت و دولت ایران می‌رسد خلق را ناچار می‌کند که برای اموال و واولاد خود غارتی ها به وصایت انتخاب کنند انجام: وجود این جانورها اختیار را از ید قدرت پادشاه بیرون برده اطمینان مالی و جانی را از جمیع خلق ایران سلب کرده است. چاپ: با تصحیح دکتر میترا مهرآبادی، گنجینه بهارستان، تاریخ 2 (قاجار)، مسلسل 12، تهران، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، 1384ش