اثبات الواجب الجدید

● اثبات الواجب الجدید / کلام و اعتقادات، فلسفه / عربی iṯbāt-ul wājib-ul jadīd دوانی، محمد بن اسعد، 830 - 908 ؟ قمری davvānī, mohammad ebn-e as‘ad (1427 - 1503) رساله‌ای متوسط در اثبات واجب و توحید و صفات خداوند که پس از اثبات واجب قدیم در اواخر عمر خود و در شهر لار نگاشته و مورد توجه دانشمندان قرار گرفته است، دارای یک «مقدمه» و 14 «فصل» و یک «خاتمه»: 1. اثبات واجب الوجود؛ 2- فی ان وجوده و لا یرید (کذا) علیه بل هو عین وجوده الخاص؛ 3. توحیده؛ 4. فی ان واجب الوجود لا یقبل القسمة الى الاجزاء؛ 5. فی ان صفاته تعالى عین ذاته؛ 6. علمه تعالى؛ 7. قدرته تعالى؛ 8. ارادته تعالى؛ 9. فی حیاته تعالى؛ 10. سمعه و بصره؛ 11. کلامه تعالى؛ 12. القضاء و القدر؛ 13. حکمته تعالى؛ 14. وجوده تعالى. مؤلف در این رساله در موارد عدیده به شیخ الرئیس نقض و ایراد می‌کند ولی از عقاید صاحب «حکمة الاشراق» بهره بسیار می‌برد و نیز مطالبی از شهرستانی می‌آورد. وی در ابتدای همین رساله تصریح نموده بر این‌که در اوایل جوانی رساله قدیم خود را در همین موضوع نگاشته است. آغاز کتاب: بسمله و منه الاعانة فی التتمیم و له الحمد علی کرمه العمیم و منه القدیم ... فهذه نبذة من الحقایق و زبدة من الدقایق فیه نفائس المطالب العالیة و فرائد [الفوائد] الحکمة الحقة المتعالیة و هی اشرف المباحث الحکمیة المتعلقة بذات المبدأ الاول ... حررتها مع تفرق البال و شتات الحال رجاء ان یفتح الله تعالى على عباده و بلاده ابواب العافیة و یشملهم ... الفصل الاول فی اثبات واجب الوجود: و قد افردت فی عنفوان شبابی رسالة فی هذا المطلب و اوردت فیها وجوه البراهین المنقولة عن ائمة الحکمة و الکلام مع ما سنح لی فیها من النقص و الابرام و الهدم و الاحکام. و اقتصرت ها هنا علی ما هو اوضح و اظهر و اتقن و اخصر. فاقول: ان العقل یقسم الموجود فی اول النظر انجام کتاب: و العلم عین الذات فقد رجع الامر کله الى الله تعالى. الا الى الله تصیر الامور ... و الحمدلله رب العالمین حامداً مصلیاً على محمد و آله اجمعین. چاپ: در اسلامبول؛ با تحقیق سید احمد تویسرکانی، ضمن سبع رسائل، مرکز نشر میراث مکتوب، تهران، 1381 [الذریعة 106/1 و 107/1؛ کشف الظنون 842/1] شرح و حواشی: 1- حاشیة اثبات الواجب الجديد؛ حسینی شیرازی، محمود بن محمد (-932) 2- شرح اثبات الواجب الجديد؛ خلخالی، نصرالله بن محمد (-946) 3- حاشیة حاشية اثبات الواجب؛ فارسی، محمد تقی بن محمد (-948) 4- اثبات الواجب = شرح اثبات الواجب الجديد؛ الهی اردبیلی، حسین بن عبدالحق (870-950) 5- حاشیة اثبات الواجب الجديد؛ میرزا جان باغنوی، حبیب الله (-994) 6- حاشیة اثبات الواجب الجديد = حاشیه حنفیه؛ حنفی تبریزی، شمس الدین محمد (-10) 7- شرح اثبات الواجب الجديد؛ نیریزی، محمود بن محمد (-10) 8- حاشیة اثبات الواجب الجديد؛ شیرازی، محمود بن یعقوب (-10) 9- حاشیة اثبات الواجب الجديد؛ تنکابنی، حسین بن ابراهیم (-1105) 10- اثبات الواجب الجديد دوانی (ترجمه)