تاج المآثر (مختصر)

● تاج المآثر (مختصر) / تاریخ اسلام / فارسی tāj-ul ma‘āṯir (muxtaṣar) سپهر کاشانی، عباسقلی بن محمد تقی، 1268-1342 قمری sepehr-e kāšānī, ‘abbās-qolī ebn-e mohammad taqī (1852-1924) وابسته به: تاج المآثر؛ نظامی نیشابوری، حسن بن محمد (-626) اهدا به: مظفرالدین شاه تاریخ تألیف: 1314ق مؤلف پس از تلخیص تاریخ اکبری در 1312، بر حسب فرمان مظفرالدین به تحریر تاج المآثر حسن نظامی (تاریخ سلسله غوریان) پرداخت و در مدت هیجده روز آن را به پایان رسانید و (مانند کتاب سابق) انگشتری برلیان دیگری پاداش گرفت. در آغاز این تلخیص، تاریخچه کوتاه و مختصری از حالات فرمانروایان غور به نقل از مراصد الاطلاع یاقوت حموی ثبت کرده است. سپهر پیش از آغاز در پیشگفتار تحریر تاج المآثر گفتاری به مناسبت تلخیص این کتاب و کتاب اکبر نامه دارد و در این گفتار شیوه خود را در تلخیص تاج المآثر و نیز ارزش ادبی آن کتاب را باز می‌کند. اینک بخشی از سخن او: «بفرمود کتاب ... تاج المآثر را که از تألیفات ... ادیب جامع ... شیخ حسن نظامی نیشابوری و محتوی بر مجاری ایام ... بعضی از سلاطین غور است که در پاره ای از صفحات هندوستان ... بوده و در سال شش صد و دوازده هجری نگارش آن شروع شده و در مراسم عدل و داد ... و رموز مملکت داری و رعیت نوازی و رسوم رزم و بزم ... و طرق معرفت و توحید ... و بلاغت و انشاء پردازی و سخن سازی را نمودار ساخته و سخن خود را در آن اندراج داده بعباراتی روشن و آشکار در حیز تحریر و اختصار ... و از اشعار فصاحت آثار مسطوره اش نیز آنچه شاهد مطلوب ... رقم بدارد تا مطالب تاریخی آن که در بحار درر الفاظ بدیعه ... و تلفیقات انیقه و تنمیقات رشیقه مستغرق افتاده چون گوهر از صدف و لعل از کان بیرون آرد تا اهل مطالعت را بدون زحمت و تعطیل وقت و ذهاب فرصت بچنگ آید ... در مدت هیجده روز ... فراغت یافت». آغاز: آغاز مقدمه: بسمله بیان عزیمت ابوالمظفر معزالدین محمد بن سام ... به فتح ممالک هندوستان بنده خداوند ماه و مهر چاکر شاهنشاه تابنده چهر عباسقلی سپهر که حسب الامر به.. خلاصه ... کتاب مستطاب تاج المآثر مامور و مفاخر است از نخست به مختصری از حالات فرمانگذاران غور اشارت می‌نهد. آغاز تلخیص: اکنون بخواست خدای قادر به خلاصه تاج المآثر شروع میشود بیان حرکت موکب معزالدین ابوالمظفر محمد بن سام بن حسین بعز و اجمیر جهانیان به مشاهدت و معاینت دریافته اند که تا ممالک جهان بعز سلطنت سلطان السلاطین ... ناصر امیرالمؤمنین زیب و آیین بگرفته ملک و ملت را پایه جاه و جلال و عز و اقبال بر تارک کیوان جای داده. [دنا 660/2؛ فهرستواره منزوی 835/2]