تاج التواریخ

● تاج التواریخ = خواجه تاریخی = تاریخ خواجه / تاریخ / ترکی tāj-ot tavārīx = xāje tārīxī = tārīx-e xāje سعدالدین، محمد بن حسن، 943؟-1008 قمری sa‘d-od-dīn, mohammad ebn-e hasan (1537-1600) وابسته به: مرآة الادوار و مرقاة الاخبار؛ لاری انصاری، محمد بن صلاح (-979) تاج التواریخ که به «تاریخ خواجه» و «خواجه تاریخی» مشهور شده، تلخیصی از کتاب دهم از کتاب «مرآة الادوار و مرقات الاخبار» مصلح الدین لاری است، باب‌های یکم تا نهم آن را هم او ترجمه کرده و کتابی است جدا. این کتاب تاریخ عثمانی‌هاست از ابتدای دولت شان تا آخر عصر سلطان سلیم (926ق). حاجی خلیفه در «کشف الظنون» می‌نویسد: «هو تاریخ ترکی مشهور لخص فیه تواریخ آل عثمان بانشاء لطیف و کتب من أول الدولة الى آخر عصر السلطان سلیم القدیم و روی ممن انتمی الیه انه سوده الى زمانه لكنه لم یخرج سوى ما هو المتداول» به نوشته عثمانلی مؤلفلری، مؤلف در این کتاب، ضمن نگارش وقایع اتفاقیه عصر هر پادشاه، به شرح حال علما و مشایخ هر عصر نیز توجه کرده و ترجمه آنان را آورده است. نسخه‌های متعددی از تاج التواریخ در آذربایجان، ترکیه و مصر موجود است. این کتاب به زبان ایتالیایی ترجمه شده و در سال‌های 1646م و 1652 م در وین و مادرید به چاپ رسیده است. چاپ: استانبول، 1279 و 1280ق [عثمانلی مؤلفلری: 66/3-67؛ فهرس المخطوطات التركية العثمانية: 90/1-91؛ فهرس المطبوعات التركية العثمانية: 348/2؛ فهرست نسخه‌های خطی تاریخ و جغرافی در کتابخانه های استانبول: 242-251؛ فهرست نسخه های خطی ترکی کتابخانه موزه طوپ قاپی سرای استانبول: 211/1-212؛ کشف الظنون: 269/1؛ هدية العارفين: 264/2؛ دنا 658/2؛ فهرستواره منزوی 569/1]