شناسنامه کتاب‌شناختی اثر
بیست باب
bīst bāb
1
نسخه ثبت‌شده
مشاهده فهرست نسخه‌ها
↓
پیوند کوتاه:
/w/10816
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #10816
پدیدآور / مؤلف:
ناشناخته
تاریخ و سده تألیف:
نامشخص
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 6، ص 322
تا 323
زبان و قالب:
فارسی
رده‌های موضوعی:
هیئت
عناوین دیگر و هم‌تراز:
احوال ارض و سماء (رساله در)
(ahvāl-e arz va samā’ (r. dar))
معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)
رساله‌ای است در اخترشناسی که در بیست باب از سوی فردی ناشناخته نگاشته شده است علی رغم بررسی فراوان در منابع و مصادر موجود به نام نویسنده آن دسترسی نیافتیم مرحوم «میرزا عبدالله افندی» صاحب ریاض العلماء در برگ نخست همین نسخه چنین نگاشته شده است علی رغم بررسی فراوان در منابع و مصادر موجود به نام نویسنده دسترسی حاصل نشد. مرحوم «میرزا عبدالله افندی» صاحب ریاض العلماء در برگ نخست همین نسخه چنین نگاشته است: «شاید تألیف بعضی از علمای عصر ملوک خوارزم» و نیز ادبیات به کار رفته و سبک دستور زبان آن این نظر را تایید می‌نماید البته نیاز به بررسی بیشتر دارد نیز همو در آغاز اثر آورده که نسخه‌ای از این رساله نیز در مدرسه فاضل‌خان مشهد (فاضلیه) ضمن مجموعه‌ای موجود می‌باشد لیکن در فهرست منتشر شده و دست‌نوشته مدرسه فاضلیه چنین نسخه‌ای یافت نگردید البته مجموعه‌ای در آنجا موجود است که نسخه‌ای از رساله بیست باب را نیز دارد لیکن مؤلف آن خواجه نصیر الدین طوسی (ره) است. ابواب این رساله چنین است: 1. اندر پدید کردن برهان آنکه فلک مدور است نه مسطح و نه مثلث و نه مربع ...؛ 2. اندر پدید کردن آنکه زمین مدور است ...؛ 3. اندر پدید کردن چند بخش کردن فلک؛ 4. اندر پدید کردن آنکه فلک معدل النهار و فلک البروج ...؛ 5. اندر پدید کردن شمار و ستارهای فلک؛ 6. اندر پدید کردن مساحت زمین؛ 7. اندر پدید کردن صورت زمین و اقلیم ها؛ 8. اندر پدید کردن شهرها که اندر هر اقلیم افتاده است؛ 9. اندر پدید کردن شهرها که چرا بهری سردسیر است و بهری گرم سیر ...؛ 10. اندر پدید کردن صورت هر فلکی ...؛ 11. اندر پدید کردن روش همه سیاره‌ها سایره و ثابته که هر روز یا هر ساعتی یا هر ماهی یا هر سالی چند درجه بروند ...؛ 12. اندر پدید کردن آنکه روی زمین تا آفتاب و ماه ... چند میل است ...؛ 13. اندر پدید کردن دایره فلک همه ستاره‌ها که چند میل است ...؛ 14. اندر پدید کردن مساحت آفتاب و ماه همه ستارها که هر یکی چندند ...؛ 15. اندر پدید کردن آنکه چرا ماه هرگاه بآفتاب نزدیکتر باشد روشنایی او کمتر پیدا بود ...؛ 16. اندر پدید کردن هرگاه که ارتفاع آفتاب نگریم چگونه کنیم تا بدانیم که بکدام شهر هنوز روز بر نیامده و بکدام شهر ارتفاع چند بوده باشد؛ 17. اندر پدید کردن آنکه چگونه است که آفتاب منکسف شود ...؛ 18. اندر پدید کردن آنکه سبب جسوف ماه چیست و چگونه ...؛ 19. اندر پدید کردن آنکه چرا گاه بود که ماه مقابله آفتاب بود ...؛ 20. اندر پدید کردن رجعت و استقامت همه ستاره‌ها و علت آن ... .
متن فنخا
● بیست باب = احوال ارض و سماء (رساله در) / هیأت / فارسی
bīst bāb = ahvāl-e arz va samā’ (r. dar)
رساله‌ای است در اخترشناسی که در بیست باب از سوی فردی ناشناخته نگاشته شده است علی رغم بررسی فراوان در منابع و مصادر موجود به نام نویسنده آن دسترسی نیافتیم مرحوم «میرزا عبدالله افندی» صاحب ریاض العلماء در برگ نخست همین نسخه چنین نگاشته شده است علی رغم بررسی فراوان در منابع و مصادر موجود به نام نویسنده دسترسی حاصل نشد. مرحوم «میرزا عبدالله افندی» صاحب ریاض العلماء در برگ نخست همین نسخه چنین نگاشته است: «شاید تألیف بعضی از علمای عصر ملوک خوارزم» و نیز ادبیات به کار رفته و سبک دستور زبان آن این نظر را تایید می‌نماید البته نیاز به بررسی بیشتر دارد نیز همو در آغاز اثر آورده که نسخه‌ای از این رساله نیز در مدرسه فاضل‌خان مشهد (فاضلیه) ضمن مجموعه‌ای موجود می‌باشد لیکن در فهرست منتشر شده و دست‌نوشته مدرسه فاضلیه چنین نسخه‌ای یافت نگردید البته مجموعه‌ای در آنجا موجود است که نسخه‌ای از رساله بیست باب را نیز دارد لیکن مؤلف آن خواجه نصیر الدین طوسی (ره) است. ابواب این رساله چنین است: 1. اندر پدید کردن برهان آنکه فلک مدور است نه مسطح و نه مثلث و نه مربع ...؛ 2. اندر پدید کردن آنکه زمین مدور است ...؛ 3. اندر پدید کردن چند بخش کردن فلک؛ 4. اندر پدید کردن آنکه فلک معدل النهار و فلک البروج ...؛ 5. اندر پدید کردن شمار و ستارهای فلک؛ 6. اندر پدید کردن مساحت زمین؛ 7. اندر پدید کردن صورت زمین و اقلیم ها؛ 8. اندر پدید کردن شهرها که اندر هر اقلیم افتاده است؛ 9. اندر پدید کردن شهرها که چرا بهری سردسیر است و بهری گرم سیر ...؛ 10. اندر پدید کردن صورت هر فلکی ...؛ 11. اندر پدید کردن روش همه سیاره‌ها سایره و ثابته که هر روز یا هر ساعتی یا هر ماهی یا هر سالی چند درجه بروند ...؛ 12. اندر پدید کردن آنکه روی زمین تا آفتاب و ماه ... چند میل است ...؛ 13. اندر پدید کردن دایره فلک همه ستاره‌ها که چند میل است ...؛ 14. اندر پدید کردن مساحت آفتاب و ماه همه ستارها که هر یکی چندند ...؛ 15. اندر پدید کردن آنکه چرا ماه هرگاه بآفتاب نزدیکتر باشد روشنایی او کمتر پیدا بود ...؛ 16. اندر پدید کردن هرگاه که ارتفاع آفتاب نگریم چگونه کنیم تا بدانیم که بکدام شهر هنوز روز بر نیامده و بکدام شهر ارتفاع چند بوده باشد؛ 17. اندر پدید کردن آنکه چگونه است که آفتاب منکسف شود ...؛ 18. اندر پدید کردن آنکه سبب جسوف ماه چیست و چگونه ...؛ 19. اندر پدید کردن آنکه چرا گاه بود که ماه مقابله آفتاب بود ...؛ 20. اندر پدید کردن رجعت و استقامت همه ستاره‌ها و علت آن ... .
نسخه‌های خطی این اثر
1 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 |
مرعشی
قم
|
13813/1 | بی‌کاتب | قرن 11 | نستعلیق | 39 | شناسنامه ← |