بیست باب

● بیست باب / هیئت / فارسی bīst bāb dar estexrāj-e zamīr در استخراج طالع و بروج، و آن از روی مسائل قصرانی باید ساخته شده باشد (منزوی 248) بدین‌گونه: 1. وجه خطا در مسائل؛ 2. اندیشه کردن؛ 3. پاییدن و بقاء دلیل مسأله؛ 4. از یک طالع چند کس را سخن شاید گفتن؛ 5. بیرون آوردن مستولی به رساله؛ 6. جودت و ردائت و روا گشتن حاجات؛ 7. استخراج وقت برآمدن؛ 8. حکم راندن از طالع؛ 9. برج دوم؛ 10. برج سوم در سه فصل؛ 11. برج چهارم دو فصل؛ 12. برج پنجم سه فصل؛ 13. برج ششم سه فصل؛ 14. برج هفتم هفت فصل؛ 15. برج هشتم دو فصل؛ 16. برج نهم سه فصل؛ 17. برج دهم سه فصل؛ 18. برج یازدهم دو فصل؛ 19. برج دوازدهم دو فصل؛ 20. خبی سه فصل. در باب دوم می‌گوید: «خواجه ابوریحان این را تارکست»، در باب چهارم: «و هرمس گفته است که بر نسق توالی بروج سخن باید گفتن»، در باب پنجم می‌گوید: «و این آن است که بطلیموس فرمود و استادان برین بیشتر اعتماد کنند»، در باب ششم می‌گوید: «استادان استاد محض (کذا) ابوالحسن علی السفری رساله کرده است در استخراج ضمیر بغایت اختصار و آنچه بکار باید بجای آوردن ضمیر اندرو نهاده، پس فصلی دو از آنچه او گفته بعینه درین گفتیم» آغاز: بسمله، این عمل سخت نیکو طرفه است، و اندرین نوع کتاب وافر تصنیف کرده اند، از همه مشبع مسایل قصرانی است که هر چه یافت جمع کرد، و هر فصلی از چند وجه بگوید، اما من هم برین اقتصار و سبکی بروم، چه این کتاب قصرانی مقصود او ضمیر است مفرد. ازین کتاب بجملگی فروتر بود. و بضرورت آن بر اقتصار نتوانم گفت، و بدانکه خواص و عوام را بدین صنعت میل بسیار بود، که چون از نهاد دل و اندیشه خبر دهد شوقی خیزد عجب مانند، و چون از طالع ولادت درمانند بضرورت رجوع ضمیر کنند، و آنرا به بیست باب نهادم انجام: اینست دلیلهاء برج و طالع و الله اعلم بالصواب [دنا 594/2] همانند: