نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

البيان فى الفقه

al-bayān fī-l fiqh
78 نسخه ثبت‌شده از قرن 9 تا 13 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/10746
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #10746
پدیدآور / مؤلف: شهید اول، محمد بن مکی
تاریخ و سده تألیف: نامشخص
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 6، ص 290 تا 297
زبان و قالب: عربی
رده‌های موضوعی: فقه

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

از کتب معتبر فقهی شیعی است که مؤلف موفق به اتمام آن نگردیده است. جناب آقای رضا مختاری در کتاب الشهید الاول حیاته و آثاره (145-147) درباره این اثر چنین آورده است: «البيان، هو كتاب فى الفقه مختصر خال من الاستدلال، مشتمل على كثير من الاقوال جمع فيه من بين سهولة العبارة و متانتها و خرج منه كتب الطهارة و الصلاة و الزكاة و الخمس و شيء يسير من الصوم؛ و استشهد الشهيد-قدس سره-قبل إتمامه، و نسخه الموجودة كلها ناقصة ...؛ و اعلم أن الشيخ محمد رضا شمس الدين قال: "فرغ منه مؤلفه فى غرة الشعبان 763 هـ "؛ و لم أقف على مستنده و الظاهر أنه سهو، فان الشهيد كان حياً إلى عام 786 هـ و من المستبعد جداً أن يترك الشهيد إتمام مصنفه لمدة تربو على ثلاثة و عشرين عاماً، بل يترك فصلاً شرع فيه دون أن يتمه؛ هذا بالاضافة إلى قرائن إخرى منها عدم ذكره في إجازته لابن نجدة، الصادرة عام 770 هـ و عدم ذكره أيضاً في إجازته لا بن الخازن، الصادرة عام 786 هـ و منها أن الشهيد أشار في البيان ألى كتابه الذكرى مراراً كما تقدم، و من المعلوم أنه ألف الذكرى فی أواخر عمره الشريف».
آغاز اثر
« بسمله، الحمدلله رب العالمين حمدا يستدرا خلاف كرمه و يستمطر شابیب نعمه حمدا يكون لنا فى الاخرة نهجا صنيعا الى اممه وفى الدنيا حصنا منيعا من نعمه ... اما بعد فان الادلة العقلية و النقلية متطابقة على شرف العلوم ... »
انجام اثر
« الفصل الثانى فى الامساك و فيه مطالب الاول فيما يمسك عنه و هو اقسام الاول الابتلاء يجب (هذا آخر ما وجدناه بخط المصنف) »
سوابق و چاپ‌های اثر
این کتاب نخستین بار به سال 1319ق در تهران و بار دیگر همراه برخی تعلیقات و حواشی در سال 1322ق به صورت سنگی و نیز با تحقیق محقق فرزانه محمد الحسون به سال 1411ق همراه فهرست‌های متعدد و مقدمه در 406 ص در قم به چاپ رسیده است.
شروح، حواشی و منظومه‌ها (در فنخا)
رمز کاربردی نام برخی کتب فقه؛ منعل قمی، علی بن علی (-10) حاشية البيان؛ آملی، عطاء الله بن مسیح (-10)
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
دنا 586/2 (78نسخه) الذريعة 174/3 و 128/13 كشف الحجب: 91 معجم المطبوعات العربية في ايران 472

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● البيان فى الفقه / فقه / عربی al-bayān fī-l fiqh شهید اول، محمد بن مکی، 734-786 قمری šahīd-e avval, mohammad ebn-e makkī (1334-1385) از کتب معتبر فقهی شیعی است که مؤلف موفق به اتمام آن نگردیده است. جناب آقای رضا مختاری در کتاب الشهید الاول حیاته و آثاره (145-147) درباره این اثر چنین آورده است: «البيان، هو كتاب فى الفقه مختصر خال من الاستدلال، مشتمل على كثير من الاقوال جمع فيه من بين سهولة العبارة و متانتها و خرج منه كتب الطهارة و الصلاة و الزكاة و الخمس و شيء يسير من الصوم؛ و استشهد الشهيد-قدس سره-قبل إتمامه، و نسخه الموجودة كلها ناقصة ...؛ و اعلم أن الشيخ محمد رضا شمس الدين قال: "فرغ منه مؤلفه فى غرة الشعبان 763 هـ "؛ و لم أقف على مستنده و الظاهر أنه سهو، فان الشهيد كان حياً إلى عام 786 هـ و من المستبعد جداً أن يترك الشهيد إتمام مصنفه لمدة تربو على ثلاثة و عشرين عاماً، بل يترك فصلاً شرع فيه دون أن يتمه؛ هذا بالاضافة إلى قرائن إخرى منها عدم ذكره في إجازته لابن نجدة، الصادرة عام 770 هـ و عدم ذكره أيضاً في إجازته لا بن الخازن، الصادرة عام 786 هـ و منها أن الشهيد أشار في البيان ألى كتابه الذكرى مراراً كما تقدم، و من المعلوم أنه ألف الذكرى فی أواخر عمره الشريف». آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين حمدا يستدرا خلاف كرمه و يستمطر شابیب نعمه حمدا يكون لنا فى الاخرة نهجا صنيعا الى اممه وفى الدنيا حصنا منيعا من نعمه ... اما بعد فان الادلة العقلية و النقلية متطابقة على شرف العلوم ... انجام: الفصل الثانى فى الامساك و فيه مطالب الاول فيما يمسك عنه و هو اقسام الاول الابتلاء يجب (هذا آخر ما وجدناه بخط المصنف) چاپ: این کتاب نخستین بار به سال 1319ق در تهران و بار دیگر همراه برخی تعلیقات و حواشی در سال 1322ق به صورت سنگی و نیز با تحقیق محقق فرزانه محمد الحسون به سال 1411ق همراه فهرست‌های متعدد و مقدمه در 406 ص در قم به چاپ رسیده است. [دنا 586/2 (78نسخه)؛ الذريعة 174/3 و 128/13؛ كشف الحجب: 91؛ معجم المطبوعات العربية في ايران 472] شرح و حواشی: 1- رمز کاربردی نام برخی کتب فقه؛ منعل قمی، علی بن علی (-10) 2- حاشية البيان؛ آملی، عطاء الله بن مسیح (-10)

نسخه‌های خطی این اثر

78 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
31
مدرسه صدر بازار
اصفهان
776/2 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 80 شناسنامه ←
32
گلپایگانی
قم
681-4/151 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 166 شناسنامه ←
33
مرعشی
قم
10647 بی‌کاتب قرن 11 نستعلیق 130 شناسنامه ←
34
مرعشی
قم
10925 بی‌کاتب قرن 11 نستعلیق 82 شناسنامه ←
35
رضوی
مشهد
15780 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 162 شناسنامه ←
36
رضوی
مشهد
15192 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 61 شناسنامه ←
37
رضوی
مشهد
2257 بی‌کاتب اوایل قرن 11 نسخ 119 شناسنامه ←
38
عبدالعظیم
تهران
715/2 عبدالله بن علی بن حسین بن خزعل حسینی بحرانی نجفی جمعه 9 جمادی الثانی 988ق نسخ 100 شناسنامه ←
39
مجلس
تهران
7713 زین العابدین بن امیر پنج‌شنبه 23 ذیقعده 980ق نسخ 118 شناسنامه ←
40
رضوی
مشهد
14413 شاه علی حسینی چهارشنبه آخر ذیقعده 978ق نسخ 127 شناسنامه ←
41
وزیری
یزد
949/1 مراد بن ناصر بن حسین محرم 977ق نسخ 138 شناسنامه ←
42
رضوی
مشهد
29744 عبدالله بن حسن بن علی بن محفوظ حسینی 977ق نستعلیق 215 شناسنامه ←
43
مرکز احیاء
قم
2773 ابراهیم بن عبدالحسین حصری سه‌شنبه از ربیع الثانی976ق نستعلیق 121 شناسنامه ←
44
سپهسالار
تهران
6051 حسین بن مراد علی بن یادگار رازی چهارشنبه 23 ربیع الاول 974ق نسخ 168 شناسنامه ←
45
رضوی
مشهد
2258 حسن بن حسین حسینی 16 رمضان 974ق نسخ 199 شناسنامه ←
46
مرعشی
قم
9415/1 محمود بن صدر الدین محمد سمنانی یک شنبه 23 رجب 973ق نستعلیق 55 شناسنامه ←
47
ملک
تهران
1324 خضر بن هاشم بن محمد بن منصور بن احمد بن باقر بن حاتم بن شهاب سعدی معروف به مشورب 15 رمضان 969ق نسخ 73 شناسنامه ←
48
مرعشی
قم
8431/2 نورالدین محمد بن لطف الله مشهور به شاه ملا حافظ قاری 17 شعبان 968ق نستعلیق 54 شناسنامه ←
49
رضوی
مشهد
2255 سید هاشم بن سلیمان بن علی حسینی بحرانی 2 ذیقعده 967ق نسخ 188 شناسنامه ←
50
رضوی
مشهد
26134 بهلول بن تاج الدین 967ق نستعلیق - شناسنامه ←
51
مرعشی
قم
6676/1 علی بن محمد بن یوسف بن سعید اوالی مقشاعی 963ق نسخ 135 شناسنامه ←
52
رضوی
مشهد
14173 ابراهیم مهدی چهارشنبه 18 ربیع الثانی 963ق نستعلیق 165 شناسنامه ←
53
مرعشی
قم
457/2 نصرالله بن برقع طرفی غره شعبان 963ق نسخ 95 شناسنامه ←
54
مدرسه رضویه
قم
79 ابوالقاسم بن سلطان محمد بن محمد بن حاجی محمد اصفهانی جمعه 10 شوال 956ق - 14 شناسنامه ←
55
دانشگاه
تهران
787 محمد صالح بن احمد بن جلال الدین محمد پیشوا 17 ربیع الثانی 952ق نسخ 178 شناسنامه ←
56
مرعشی
قم
1677 محمد صالح بن محروم بن یوسف اوالی 940ق نستعلیق 123 شناسنامه ←
57
مجلس
تهران
20/10070 عطاء الله بن مسیح آملی (شاگرد محقق کرکی) شوال 933ق نستعلیق 78 شناسنامه ←
58
دانشگاه
تهران
1800 شیخ علی منشار یک‌شنبه 28 ربیع الاول 931ق نسخ 162 شناسنامه ←
59
عمومی اصفهان (فرهنگ سابق)
اصفهان
3055 صالح بن عبداله بن شیخ احمد سعدی 924ق نسخ 332 شناسنامه ←
60
رضوی
مشهد
23602 علی بن محمد کمانگر استرآبادی چهارشنبه اواسط رجب 919ق نسخ 121 شناسنامه ←