شناسنامه کتابشناختی اثر
البيان فى الفقه
al-bayān fī-l fiqh
78
نسخه ثبتشده
از قرن 9 تا 13 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخهها
↓
پیوند کوتاه:
/w/10746
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #10746
پدیدآور / مؤلف:
شهید اول، محمد بن مکی
تاریخ و سده تألیف:
نامشخص
مأخذ فهرستنویسی:
فنخا، ج 6، ص 290
تا 297
زبان و قالب:
عربی
ردههای موضوعی:
فقه
معرفی و مشخصات کتابشناختی اثر (در مأخذ فنخا)
از کتب معتبر فقهی شیعی است که مؤلف موفق به اتمام آن نگردیده است. جناب آقای رضا مختاری در کتاب الشهید الاول حیاته و آثاره (145-147) درباره این اثر چنین آورده است: «البيان، هو كتاب فى الفقه مختصر خال من الاستدلال، مشتمل على كثير من الاقوال جمع فيه من بين سهولة العبارة و متانتها و خرج منه كتب الطهارة و الصلاة و الزكاة و الخمس و شيء يسير من الصوم؛ و استشهد الشهيد-قدس سره-قبل إتمامه، و نسخه الموجودة كلها ناقصة ...؛ و اعلم أن الشيخ محمد رضا شمس الدين قال: "فرغ منه مؤلفه فى غرة الشعبان 763 هـ "؛ و لم أقف على مستنده و الظاهر أنه سهو، فان الشهيد كان حياً إلى عام 786 هـ و من المستبعد جداً أن يترك الشهيد إتمام مصنفه لمدة تربو على ثلاثة و عشرين عاماً، بل يترك فصلاً شرع فيه دون أن يتمه؛ هذا بالاضافة إلى قرائن إخرى منها عدم ذكره في إجازته لابن نجدة، الصادرة عام 770 هـ و عدم ذكره أيضاً في إجازته لا بن الخازن، الصادرة عام 786 هـ و منها أن الشهيد أشار في البيان ألى كتابه الذكرى مراراً كما تقدم، و من المعلوم أنه ألف الذكرى فی أواخر عمره الشريف».
آغاز اثر
« بسمله، الحمدلله رب العالمين حمدا يستدرا خلاف كرمه و يستمطر شابیب نعمه حمدا يكون لنا فى الاخرة نهجا صنيعا الى اممه وفى الدنيا حصنا منيعا من نعمه ... اما بعد فان الادلة العقلية و النقلية متطابقة على شرف العلوم ... »
انجام اثر
« الفصل الثانى فى الامساك و فيه مطالب الاول فيما يمسك عنه و هو اقسام الاول الابتلاء يجب (هذا آخر ما وجدناه بخط المصنف) »
سوابق و چاپهای اثر
این کتاب نخستین بار به سال 1319ق در تهران و بار دیگر همراه برخی تعلیقات و حواشی در سال 1322ق به صورت سنگی و نیز با تحقیق محقق فرزانه محمد الحسون به سال 1411ق همراه فهرستهای متعدد و مقدمه در 406 ص در قم به چاپ رسیده است.
شروح، حواشی و منظومهها (در فنخا)
رمز کاربردی نام برخی کتب فقه؛ منعل قمی، علی بن علی (-10)
حاشية البيان؛ آملی، عطاء الله بن مسیح (-10)
مآخذ و منابع کتابشناسی اثر
دنا 586/2 (78نسخه)
الذريعة 174/3 و 128/13
كشف الحجب: 91
معجم المطبوعات العربية في ايران 472
متن فنخا (فهرستگان نسخههای خطی ایران (فنخا))
● البيان فى الفقه / فقه / عربی
al-bayān fī-l fiqh
شهید اول، محمد بن مکی، 734-786 قمری
šahīd-e avval, mohammad ebn-e makkī (1334-1385)
از کتب معتبر فقهی شیعی است که مؤلف موفق به اتمام آن نگردیده است. جناب آقای رضا مختاری در کتاب الشهید الاول حیاته و آثاره (145-147) درباره این اثر چنین آورده است: «البيان، هو كتاب فى الفقه مختصر خال من الاستدلال، مشتمل على كثير من الاقوال جمع فيه من بين سهولة العبارة و متانتها و خرج منه كتب الطهارة و الصلاة و الزكاة و الخمس و شيء يسير من الصوم؛ و استشهد الشهيد-قدس سره-قبل إتمامه، و نسخه الموجودة كلها ناقصة ...؛ و اعلم أن الشيخ محمد رضا شمس الدين قال: "فرغ منه مؤلفه فى غرة الشعبان 763 هـ "؛ و لم أقف على مستنده و الظاهر أنه سهو، فان الشهيد كان حياً إلى عام 786 هـ و من المستبعد جداً أن يترك الشهيد إتمام مصنفه لمدة تربو على ثلاثة و عشرين عاماً، بل يترك فصلاً شرع فيه دون أن يتمه؛ هذا بالاضافة إلى قرائن إخرى منها عدم ذكره في إجازته لابن نجدة، الصادرة عام 770 هـ و عدم ذكره أيضاً في إجازته لا بن الخازن، الصادرة عام 786 هـ و منها أن الشهيد أشار في البيان ألى كتابه الذكرى مراراً كما تقدم، و من المعلوم أنه ألف الذكرى فی أواخر عمره الشريف».
آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين حمدا يستدرا خلاف كرمه و يستمطر شابیب نعمه حمدا يكون لنا فى الاخرة نهجا صنيعا الى اممه وفى الدنيا حصنا منيعا من نعمه ... اما بعد فان الادلة العقلية و النقلية متطابقة على شرف العلوم ...
انجام: الفصل الثانى فى الامساك و فيه مطالب الاول فيما يمسك عنه و هو اقسام الاول الابتلاء يجب (هذا آخر ما وجدناه بخط المصنف)
چاپ: این کتاب نخستین بار به سال 1319ق در تهران و بار دیگر همراه برخی تعلیقات و حواشی در سال 1322ق به صورت سنگی و نیز با تحقیق محقق فرزانه محمد الحسون به سال 1411ق همراه فهرستهای متعدد و مقدمه در 406 ص در قم به چاپ رسیده است.
[دنا 586/2 (78نسخه)؛ الذريعة 174/3 و 128/13؛ كشف الحجب: 91؛ معجم المطبوعات العربية في ايران 472]
شرح و حواشی:
1- رمز کاربردی نام برخی کتب فقه؛ منعل قمی، علی بن علی (-10)
2- حاشية البيان؛ آملی، عطاء الله بن مسیح (-10)
نسخههای خطی این اثر
78 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 61 |
مدرسه صدر بازار
اصفهان
|
859 | بیکاتب | یکشنبه از رجب 1070ق | نسخ | 126 | شناسنامه ← |
| 62 |
مجلس
تهران
|
3474 | محمد طالب بن محمد تقی جوقانی قهپایی | 1072ق | نسخ | 248 | شناسنامه ← |
| 63 |
مرکز احیاء
قم
|
3697 | بیکاتب | رجب 1081ق | نسخ | 66 | شناسنامه ← |
| 64 |
گلپایگانی
قم
|
7892-53/102 | بیکاتب | چهارشنبه 1 صفر 1085ق | نسخ | 27 | شناسنامه ← |
| 65 |
گوهرشاد
مشهد
|
1566 | محمد بن صفر کمال هرجی | جمعه 14 رجب 1098ق | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 66 |
گلپایگانی
قم
|
119-1/119 | بیکاتب | قرن 12 | نسخ | 171 | شناسنامه ← |
| 67 |
گلپایگانی
قم
|
4578-23/98 | بیکاتب | قرن 12 | نسخ | 151 | شناسنامه ← |
| 68 |
مرعشی
قم
|
13801 | شیخ اسماعیل بن عبدالوهاب بن سعید خراسانی هندی | قرن 12 | نسخ | 170 | شناسنامه ← |
| 69 |
وزیری
یزد
|
1029 | بیکاتب | قرن 13 | نسخ | 212 | شناسنامه ← |
| 70 |
مسجد اعظم
قم
|
692/2 | بیکاتب | 28 رجب 1219ق | نستعلیق | 132 | شناسنامه ← |
| 71 |
مرعشی
قم
|
10098/5 | احمد بن علی بن عباس کرزکانی بحرانی | 1282ق | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 72 |
مجلس
تهران
|
11692 | علی بن ابراهیم | بیتاریخ | نسخ | 153 | شناسنامه ← |
| 73 |
گلپایگانی
قم
|
1288-7/188 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | 217 | شناسنامه ← |
| 74 |
مرعشی
قم
|
4588 | علی بن عبد الله جزائری | 6 رجب | نسخ | 83 | شناسنامه ← |
| 75 |
ملی
تهران
|
2973 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | 159 | شناسنامه ← |
| 76 |
ملی
تهران
|
3335 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | 163 | شناسنامه ← |
| 77 |
مجلس
تهران
|
405/1-طباطبائی | بیکاتب | بیتاریخ | - | 174 | شناسنامه ← |
| 78 |
مجلس
تهران
|
7403 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | 129 | شناسنامه ← |