نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

البيان فى الفقه

al-bayān fī-l fiqh
78 نسخه ثبت‌شده از قرن 9 تا 13 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/10746
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #10746
پدیدآور / مؤلف: شهید اول، محمد بن مکی
تاریخ و سده تألیف: نامشخص
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 6، ص 290 تا 297
زبان و قالب: عربی
رده‌های موضوعی: فقه

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

از کتب معتبر فقهی شیعی است که مؤلف موفق به اتمام آن نگردیده است. جناب آقای رضا مختاری در کتاب الشهید الاول حیاته و آثاره (145-147) درباره این اثر چنین آورده است: «البيان، هو كتاب فى الفقه مختصر خال من الاستدلال، مشتمل على كثير من الاقوال جمع فيه من بين سهولة العبارة و متانتها و خرج منه كتب الطهارة و الصلاة و الزكاة و الخمس و شيء يسير من الصوم؛ و استشهد الشهيد-قدس سره-قبل إتمامه، و نسخه الموجودة كلها ناقصة ...؛ و اعلم أن الشيخ محمد رضا شمس الدين قال: "فرغ منه مؤلفه فى غرة الشعبان 763 هـ "؛ و لم أقف على مستنده و الظاهر أنه سهو، فان الشهيد كان حياً إلى عام 786 هـ و من المستبعد جداً أن يترك الشهيد إتمام مصنفه لمدة تربو على ثلاثة و عشرين عاماً، بل يترك فصلاً شرع فيه دون أن يتمه؛ هذا بالاضافة إلى قرائن إخرى منها عدم ذكره في إجازته لابن نجدة، الصادرة عام 770 هـ و عدم ذكره أيضاً في إجازته لا بن الخازن، الصادرة عام 786 هـ و منها أن الشهيد أشار في البيان ألى كتابه الذكرى مراراً كما تقدم، و من المعلوم أنه ألف الذكرى فی أواخر عمره الشريف».
آغاز اثر
« بسمله، الحمدلله رب العالمين حمدا يستدرا خلاف كرمه و يستمطر شابیب نعمه حمدا يكون لنا فى الاخرة نهجا صنيعا الى اممه وفى الدنيا حصنا منيعا من نعمه ... اما بعد فان الادلة العقلية و النقلية متطابقة على شرف العلوم ... »
انجام اثر
« الفصل الثانى فى الامساك و فيه مطالب الاول فيما يمسك عنه و هو اقسام الاول الابتلاء يجب (هذا آخر ما وجدناه بخط المصنف) »
سوابق و چاپ‌های اثر
این کتاب نخستین بار به سال 1319ق در تهران و بار دیگر همراه برخی تعلیقات و حواشی در سال 1322ق به صورت سنگی و نیز با تحقیق محقق فرزانه محمد الحسون به سال 1411ق همراه فهرست‌های متعدد و مقدمه در 406 ص در قم به چاپ رسیده است.
شروح، حواشی و منظومه‌ها (در فنخا)
رمز کاربردی نام برخی کتب فقه؛ منعل قمی، علی بن علی (-10) حاشية البيان؛ آملی، عطاء الله بن مسیح (-10)
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
دنا 586/2 (78نسخه) الذريعة 174/3 و 128/13 كشف الحجب: 91 معجم المطبوعات العربية في ايران 472

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● البيان فى الفقه / فقه / عربی al-bayān fī-l fiqh شهید اول، محمد بن مکی، 734-786 قمری šahīd-e avval, mohammad ebn-e makkī (1334-1385) از کتب معتبر فقهی شیعی است که مؤلف موفق به اتمام آن نگردیده است. جناب آقای رضا مختاری در کتاب الشهید الاول حیاته و آثاره (145-147) درباره این اثر چنین آورده است: «البيان، هو كتاب فى الفقه مختصر خال من الاستدلال، مشتمل على كثير من الاقوال جمع فيه من بين سهولة العبارة و متانتها و خرج منه كتب الطهارة و الصلاة و الزكاة و الخمس و شيء يسير من الصوم؛ و استشهد الشهيد-قدس سره-قبل إتمامه، و نسخه الموجودة كلها ناقصة ...؛ و اعلم أن الشيخ محمد رضا شمس الدين قال: "فرغ منه مؤلفه فى غرة الشعبان 763 هـ "؛ و لم أقف على مستنده و الظاهر أنه سهو، فان الشهيد كان حياً إلى عام 786 هـ و من المستبعد جداً أن يترك الشهيد إتمام مصنفه لمدة تربو على ثلاثة و عشرين عاماً، بل يترك فصلاً شرع فيه دون أن يتمه؛ هذا بالاضافة إلى قرائن إخرى منها عدم ذكره في إجازته لابن نجدة، الصادرة عام 770 هـ و عدم ذكره أيضاً في إجازته لا بن الخازن، الصادرة عام 786 هـ و منها أن الشهيد أشار في البيان ألى كتابه الذكرى مراراً كما تقدم، و من المعلوم أنه ألف الذكرى فی أواخر عمره الشريف». آغاز: بسمله، الحمدلله رب العالمين حمدا يستدرا خلاف كرمه و يستمطر شابیب نعمه حمدا يكون لنا فى الاخرة نهجا صنيعا الى اممه وفى الدنيا حصنا منيعا من نعمه ... اما بعد فان الادلة العقلية و النقلية متطابقة على شرف العلوم ... انجام: الفصل الثانى فى الامساك و فيه مطالب الاول فيما يمسك عنه و هو اقسام الاول الابتلاء يجب (هذا آخر ما وجدناه بخط المصنف) چاپ: این کتاب نخستین بار به سال 1319ق در تهران و بار دیگر همراه برخی تعلیقات و حواشی در سال 1322ق به صورت سنگی و نیز با تحقیق محقق فرزانه محمد الحسون به سال 1411ق همراه فهرست‌های متعدد و مقدمه در 406 ص در قم به چاپ رسیده است. [دنا 586/2 (78نسخه)؛ الذريعة 174/3 و 128/13؛ كشف الحجب: 91؛ معجم المطبوعات العربية في ايران 472] شرح و حواشی: 1- رمز کاربردی نام برخی کتب فقه؛ منعل قمی، علی بن علی (-10) 2- حاشية البيان؛ آملی، عطاء الله بن مسیح (-10)

نسخه‌های خطی این اثر

78 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
31
مرعشی
قم
8431/2 نورالدین محمد بن لطف الله مشهور به شاه ملا حافظ قاری 17 شعبان 968ق نستعلیق 54 شناسنامه ←
32
ملک
تهران
1324 خضر بن هاشم بن محمد بن منصور بن احمد بن باقر بن حاتم بن شهاب سعدی معروف به مشورب 15 رمضان 969ق نسخ 73 شناسنامه ←
33
مرعشی
قم
9415/1 محمود بن صدر الدین محمد سمنانی یک شنبه 23 رجب 973ق نستعلیق 55 شناسنامه ←
34
رضوی
مشهد
2258 حسن بن حسین حسینی 16 رمضان 974ق نسخ 199 شناسنامه ←
35
سپهسالار
تهران
6051 حسین بن مراد علی بن یادگار رازی چهارشنبه 23 ربیع الاول 974ق نسخ 168 شناسنامه ←
36
مرکز احیاء
قم
2773 ابراهیم بن عبدالحسین حصری سه‌شنبه از ربیع الثانی976ق نستعلیق 121 شناسنامه ←
37
رضوی
مشهد
29744 عبدالله بن حسن بن علی بن محفوظ حسینی 977ق نستعلیق 215 شناسنامه ←
38
وزیری
یزد
949/1 مراد بن ناصر بن حسین محرم 977ق نسخ 138 شناسنامه ←
39
رضوی
مشهد
14413 شاه علی حسینی چهارشنبه آخر ذیقعده 978ق نسخ 127 شناسنامه ←
40
مجلس
تهران
7713 زین العابدین بن امیر پنج‌شنبه 23 ذیقعده 980ق نسخ 118 شناسنامه ←
41
عبدالعظیم
تهران
715/2 عبدالله بن علی بن حسین بن خزعل حسینی بحرانی نجفی جمعه 9 جمادی الثانی 988ق نسخ 100 شناسنامه ←
42
رضوی
مشهد
2257 بی‌کاتب اوایل قرن 11 نسخ 119 شناسنامه ←
43
رضوی
مشهد
15192 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 61 شناسنامه ←
44
رضوی
مشهد
15780 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 162 شناسنامه ←
45
مرعشی
قم
10925 بی‌کاتب قرن 11 نستعلیق 82 شناسنامه ←
46
مرعشی
قم
10647 بی‌کاتب قرن 11 نستعلیق 130 شناسنامه ←
47
گلپایگانی
قم
681-4/151 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 166 شناسنامه ←
48
مدرسه صدر بازار
اصفهان
776/2 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 80 شناسنامه ←
49
گوهرشاد
مشهد
1011 بی‌کاتب قرن 11 نسخ - شناسنامه ←
50
دانشگاه
تهران
4447 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 155 شناسنامه ←
51
علامه طباطبائی
شیراز
1219 بی‌کاتب قرن 11 نسخ - شناسنامه ←
52
رضوی
مشهد
20747 علی بن محمد بن حسین بن سلیمان 16 شعبان 1003ق نسخ 202 شناسنامه ←
53
فیضیه
قم
1968/2 محمد رضا بن حسین چهارشنبه 5 شعبان 1023ق نسخ 166 شناسنامه ←
54
امام جمعه
زنجان
بدونشماره عبد الله بن صفی الدین محمد بن عبد الله نوری 1023ق - - شناسنامه ←
55
مرعشی
قم
3483/3 عبد المهدی بن حسین بن عبدالحسین بن ابی سمیط سمیطی بحرینی شیرازی 19 جمادی الثانی1035ق نسخ 102 شناسنامه ←
56
رضوی
مشهد
11701 عبدالمجید بن مظفر بن حسن بن محمد بن مخزوم کوری چهارشنبه 9 رجب 1037ق نسخ 210 شناسنامه ←
57
ملی
تهران
98 محمد علی بن مهر علی 1041ق نسخ 170 شناسنامه ←
58
فیضیه
قم
1178 محمد قاسم 1045ق نسخ 197 شناسنامه ←
59
گوهرشاد
مشهد
223 بی‌کاتب یک‌شنبه 17 جمادی الثانی 1049ق نسخ 161 شناسنامه ←
60
عمومی اصفهان (فرهنگ سابق)
اصفهان
3050 محمد بن علی حسینی 23 ذیقعده 1060ق نسخ 263 شناسنامه ←