بیان التنزیل

● بیان التنزیل / عرفان و تصوف / فارسی bayān-ot tanzīl نسفی، عزیزالدین بن محمد، ق7قمری nasafī, ‘azīz-od-dīn ebn-e mohammad (- 13c) در دیباچه می‌نویسد: دوستان از من خواستند که کتابی جمع کنی که بزرگ‌تر از کتاب تنزیل باشد و خردتر از کشف الحقایق که تنزیل بسیار مختصر و معانی وی را در نمی‌توانیم یافتن و کشف الحقایق به غایت مطول و من این کتاب را در ده اصل ساختم و نام بیان التنزیل نهادم: 1. معرفت خدا؛ 2. معرفت عالم اصل؛ 3. معرفت ملک؛ 4. معرفت انسان؛ 5. معرفت نبی و ولی؛ 6. معرفت شریعت و صاحب طریقت و حقیقت (این شش اصل را در ولایت ماوراء النهر در شهر نسف که ولایت مؤلف است نگاشته)؛ 7. معرفت معجزه و کرامت؛ 8. معرفت وحی و الهام؛ 9. معرفت حیات؛ 10. معرفت معاد؛ 11. معرفت شریعت و طریقت و حقیقت و ایمان و اسلام و احسان؛ 12. معرفت عبارت (عبادت) و شرایط آن و ارکان آن (این اصل بدون شرح است)؛ 13. معرفت معاملات و شرایط و ارکان آن مؤلف گوید: این دو اصل را بعد از ما برادر ما نویسد و سبب نوشتن و نانوشتن آنست که علم من علم وی است و اخلاق من اخلاق وی ...؛ 14. معرفت سلوک و شرایط و ارکان آن؛ 15. معرفت خدمت و عزلت و صحبت؛ 16. معرفت بالغ و حر؛ 17. معرفت تقوی؛ 18. معرفت شکر و صبر و رضا؛ 19. معرفت قضا و قدر؛ 20. بیان آنکه مقصود ازین توجیه اصل چه بود. در آخر کتاب آمده است این ده اصل در خراسان در ولایت بخیرآباد بر سر تربت شیخ سعد الدین حموی تمام ... چنانکه معلوم گردید در آغاز و در آخر اشاره به ده اصل کرده است و عملاً دارای 20 اصل است که در هر اصل چند فصل می‌باشد. آغاز: بنام خدائی که بود و هست و خواهد بود. حمد و سپاس بیغایت خدایراست جل جلاله و تعالی کبریا ... چون کتاب تنزیل بر اصحاب عرض کرده اند گفتند ما را کتاب تنزیل تمام نمیشود از جهت آنکه الفاظ وی اندک و معانی وی بسیار باین سبب این کتاب نوشته شد تا کتاب تنزیل را شرح باشد و این کتاب را بیان التنزیل نام نهاده آمده انجام: چون به مبداء خود رسید بازگشت او به مبداء عام خواهد بود. چاپ: چاپ شده [دنا 582/2 (10 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 159/7]