بیان الاسرار

● بیان الاسرار = شرح مصباح الشریعة /شرح حدیث/فارسی bayān-ol asrār = š.-e mesbāh-oš šarīʻa زاهدی، حسین بن ابدال، ق 11 قمری zāhedī, hoseyn ebn-e abdāl (- 17c) وابسته به: مصباح الشریعة و مفتاح الحقیقة؛ جعفر بن محمد (ع)، امام ششم (80-148) تاریخ تألیف: 1058ق چهل باب از کتاب «مصباح الشریعة و مفتاح الحقیقه» که منسوب به امام صادق (ع) و مشتمل بر صد باب در موضوعات مختلف اخلاقی و اعتقادی می‌باشد را انتخاب و ترجمه و شرح کرده است. وی «مصباح الشریعه» را از سخنان امام صادق (ع) و گردآوری شهید ثانی معرفی نموده و در این مورد چنین می‌نگارد: «اما بعد بر سالکان عارف و عارفان موحد پوشیده نماناد که مضمون حدیث الشریعة اقوالی و الطريقة افعالی و الحقيقة احوالی بر عالمیان ظاهر است بناء علی هذا حضرت امام الناطق ... جعفرالصادق علیه السلام در صدد و تبیین وی در آمده معانی او را به عبارات مختلفه و اشارات لایقه بیان فرموده ... و شیخ زین الدین المشهور بشهید ثانی توفیق تألیف آن یافته به مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه موسوم گردانیده‌اند و کمترین بی بضاعت شیخ حسین زاهدی ... چهل باب از ابواب که به سرحد انات رسیده است و محتاج الیه سالکان است ابراز نموده به عبارات فارسی و الفاظ قریب به فهم شرح نماید و در ذیل هر باب آنچه از مشایخ عظام بالاصالة و یا بالمشافهة معلوم او شده باشد بنابر مصلحت وقت معروض نموده آید ...». ابواب آن عبارت است از: معرفت، رضا، افتتاح الصلوة، صوم، حج ، جهاد و ریاضت، اقتدا، توبه، ذکر، عزلت، صمت، نوم، زهد، تقوی، صدق، ورع، اخلاص، توکل، تفویض، یقین، حب الله، شوق، راحت، حسن خلق، غض البصر، تکلیف، اخذ و عطایا، حزن، بر الو الدین، آفة العلما، معرفة الجمیل، مدح و ثناء، طمع، فساد، وسوسه، صفة الدین، حسد، خوف و رجاء و حقيقة العبودية. وی نخست تمام متن یک باب را نقل می‌کند و با عنوان شرح به ترجمه آن و سپس با عنوان «بیان» به تفسیر و توضیح و نقل سخنان دیگران و روایات دیگر می‌پردازد. پس از پایان شرح و بیان چهل باب خاتمه‌ای در بیان مبدأ و معاد نهاده که ناقص است و ظاهراً بیش از این تألیف نشده است. آغاز: حمد و ثنای که مقربان ملاء اعلی و منشیان عالم بالا و خلوت نشینان خطه غبرا نسخه ای از ادای آن عاجز آیند ... اما بعد سالکان و عارفان موحد پوشیده نماند که مضمون حدیث الشریعة اقوالی و الطریقه احوالی و الحقیقه حالی بر عالمیان ظاهر است بناء علی هذا حضرت امام ناطق ... جعفر الصادق (ع) در صدد تبیین وی در آمده و معانی او را با عبارات مختلفه و اشارات لایحه بیان فرموده اند و فتح الباب خزائن او نموده و اعظم الموحدین و قطب المجتهدین شیخ زین الدین المشهور شهید ثانی توفیق تألیف یافته ... [دنا 580/2 (11 نسخه)؛ نسخه‌های منزوی 1066؛ رجوع شود به مقدمه آقای محدث بر شرح عبدالرزاق گیلانی بر مصباح الشریعه که با کوشش و تعلیقات ایشان چاپ شده و نیز لغت نامه دهخدا: زاهدی-شیخ حسین؛ الذریعه 115/26؛ فهرستواره منزوی 158/7]