بیاض ابراهیمی

● بیاض ابراهیمی = سفینة النجات / کلام و اعتقادات / عربی، فارسی bayāz-e ebrāhīmī = safīnat-un nijāt ابراهیم خان بن علی مراد خان، ق 12 قمری ebrāhīm xān ben ‘alī morād xān (- 18c) احادیثی که از پیامبر اکرم (ص) در حق امیرالمؤمنین (ع) و اهل بیت ایشان در صحاح سته اهل سنت آمده، در این کتاب گرد شده است. مجموع گفته‌های شیخ آقا بزرگ تهرانی و سید اعجاز حسین در موارد این کتاب چنین است که: امیر ابراهیم خان بن علی مرادخان، والی کشمیر از طرف اورنگ زیب عالمگیر شاه سلطان هند (1118ق یا کمی پیش از آن)، در سال 1116 ق گروهی از علما را نزد خود فراخواند تا آنها از 30/000 کتابی که وی گرد کرده، مجموعه بزرگی در مناقب اهل بیت تألیف کنند. از میان این گروه جز یک نفری که سید اعجاز حسین از او یاد کرده کسی را نمی‌شناسیم: عبدالحمید سامانی که «حسن الخط و جید الضبط» بوده و بیاض جداگانه‌ای برگزیده از صحیح بخاری و مسلم و شفا در مناقب از آن او کتابخانه پدر سید اعجاز به خط خودش موجود بوده است. همچنین وی نسخه‌ای از احقاق الحق را با نشان تصحیح و مقابله و حواشی این عبدالحمید سامانی در خزانه کتب آیت الله فی العالمین (؟) رؤیت کرده بود. بنا به نقل کتابی در امامت، که پیش از 1257 ق به فارسی از بیاض ابراهیم گزیده شده است، کار تألیف 5 جلد تا سال 1133 ق پایان گرفت. و از آن به بعد ادامه کار به واسطه فتنه بزرگی که در همان سال در کشمیر روی داد، و در پی آن 1670 تن از شیعیان کشته شدند و کتاب‌های بسیاری از آنها سوزانده شد، متوقف ماند. ولی صاحب کشف الحجب و الاستار تعداد مجلدات تدوین شده را 7 جلد نقل می‌کند، بدین ترتیب: 1- در آن چه که به ابوبکر تعلق دارد. با آغاز: «قد كفر الروافض و الخوارج بوجوه»؛ 2- در آن چه که به عمر تعلق دارد. با آغاز: «الحديث الثاني و الثلاثون. اخرج الخطيب عن انس ان النبى صل الله عليه و آله قال عنوان صحيفة المؤمن حب على بن ابى طالب»؛ 3- در آن چه که به عثمان تعلق دارد، با آغاز: «قد كفر الروافض و الخوارج بوجوه»؛ 4- در آن چه که به عایشه تعلق دارد. با آغاز: «فائدة: قال ابن ابی شيبة و البخاری و ابن مردويه عن زيد بن وهب في قوله تعالى فقاتلوا ائمة الكفر»؛ 5- در آن چه که به معاویه تعلق دارد. با آغاز: «قال البيهقى فى كتابه دلائل النبوة في باب ما روى فى اخباره»؛ 6- در آن چه که به امیرالمؤمنین و امامت و فضائلش و حسن و حسین و دیگر ائمه علیهم السلام تعلق دارد، با آغاز: «الحمدلله الذی هدانا صراطه المستقيم و نجانا بسفينته عن الهلاك العظيم». که نسخه حاضر ما همین جلد است. آقا بزرگ احتمال داده این قسمت جلد اول بوده باشد؛ 7- در آن چه که به فروع دین تعلق دارد. با آغاز: «يجوز القنوت في الصلاة مطلقا». نسخه‌هایی هم که آقا بزرگ از آنها اطلاع یافته، چنین اند: 1- کتابخانه راجه سید محمد مهدی در فیض آباد؛ 2- کتابخانه شیخ علی اکبر نهاوندی در مشهد. بر روی آن آمده جلد هفتم کتاب است و با حدیث امر النبى صل الله عليه و آله بقتل ذي الثدية آغاز می‌شود. به خط محمد عباس در سه‌شنبه 27 جمادی الثانی 1235ق؛ 3- کتابخانه آستان قدس رضوی، جلد دوم کتاب مطابق آن چه کشف الحجب آورده. با مقدمه مفصلی از عبدالرحیم بن حسن خراسانی در وصف کتاب، وقفی در 1207 ق. علاوه بر اینها دو گزیده نیز از این اثر تحریر شده: یکی کتابی در امامت، تألیف پس از 1257 ق که در بالا از آن یاد کردیم (برای اطلاعات بیشتر رک: الذریعة: 166/3 و 111/11)؛ و دیگری از سید محمد عباس بن علی اکبر موسوی شوشتری (1306ق) که مطالب مربوط به آتش زدن مصاحف به دست عثمان را با عنوان «الشعلة الجوالة» گزیده کرده است. (محمد حسین حکیم) [الذريعة: 166/3-168 و 199/12؛ كشف الحجب و الاستار: 90-91؛ اعیان الشيعة: 196/2؛ فهرستواره منزوی 156/9]