بهجة الشعراء

● بهجة الشعراء / تراجم / فارسی bahjat-oš šo‘arā’ اسرار تبریزی، محمد کاظم بن محمد، 1265-1315 قمری asrār-e tabrīzī, mohammad kāzem ebn-e mohammad (1849-1898) تاریخ تألیف: بین سال‌های 1294-1299ق. شرح اشعار و زندگی سرایندگان بذله‌گو و شوخ‌طبعان آذربایجان که به پیروی از «تذکره یخچالیه» میرزا محمد علی ندیم اصفهانی تألیف شده است. با آن که بیشتر این شعرا اشعار فارسی هم دارند اما «نگارنده این کتاب مبارک بنای این مجموعه را بر ترکی نهاده» است. مؤلف بر آن بوده که از شعرای معاصر خود یاد کند: «و مخفی نماند هر شاعری که نگارنده کتاب در این مجموعه مبارک نام برده از شعرای معاصرین ماست. بدین معنی که همه اینها در عهد دولت قاجاریه ظهور نموده اند و شعرایی که در عهد ماضیه هم تخلص شعرای معاصرین ماست خواهم نمود». از این رو مؤلف بسیاری از کسانی که از آنها یاد کرده را دیده و سروده‌هایشان را از خودشان گرفته است. مثلاً در شرح حال راغب می‌نویسد: «در حقیقة الامر نگارنده این کتاب مبارک که عمرم به مرحله سی چهار رسیده و با بسیار از صاحبان ذوق ملاقات و مباحثه نموده‌ام». نام شعرای این تذکره چنین است: آتشی مراغه‌ای؛ ارشاد، کربلائی علی؛ اسماعیل؛ افسر اردوبادی، میرزا عبدالله؛ اعمی؛ اشکریز، کربلائی حسینی؛ باقر دلاک؛ بلبل، کربلائی تقی دلال؛ پروانه، آخوند ملا تقی؛ بینوا؛ پرغم، میرزا احمد تبریزی؛ تالاندی مرندی؛ توپچی؛ ثاقب اهری؛ جودی، آخوند ملا ستار روضه خوان؛ جرتاب، صادق؛ حلیم هروی خلخالی، غفار؛ حسن سرابی؛ حقیر مرندی، حاجی میرزا عبدالغفار ماهوت فروش؛ خلیفه سرابی، محمد؛ خادم عطار؛ خیام ثانی؛ دلسوز تبریزی، کربلائی محمد امین؛ درویش بلبل؛ دلریش، کربلائی عسکر جورابچی؛ دلگیر، کربلائی محمد عطار؛ ذکری، کربلائی نجف بازارچی؛ راجی، حاجی ابوالحسن متوفی؛ ربیعی، میرزا عبدالعلی میانه ایی؛ راغب اهری، میرزا موسی اهری؛ رضا صراف؛ زهدی، کربلائی نوروز سبزی فروش؛ سرمست، آقا میرزا باقر کفری؛ سمطوری، سنتوری؛ سید نقاش، سید محسن؛ سلطان؛ ساقی قصه خوان؛ سروری، کربلائی شکرالله؛ شکری، کربلائی کریم حکم آبادی؛ ساعی، میرزا ابوالقاسم؛ شاهد کودوشچی، کربلائی حسین بابا؛ شکوهی، کربلائی مهدی آینه ساز؛ شیدا، لطف الله؛ شاکر تبریزی؛ شیخ علی اکبر؛ شایق ذاکر؛ شهباز تبریزی؛ صابری؛ صبوری، آقا میر عباس متوفی 1293ق؛ صفا، سید حسن؛ ضیاء، کربلائی آقا عرقچین فروش پسر ملا محمد علی؛ طغرا، مشهدی حسین پسر محمد علی جورابچی؛ طلوعی، میرزا عبدالرسل؛ طالب محزون، ابوطالب؛ ظهوری، علی شهیر به عطار؛ عبقری، کربلائی رحیم امیر خیزی؛ عاجز مرندی، حاجی میرزا یوسف؛ غمدل دلمقانی؛ غشی چایچی؛ فدوی، ملا مهر علی؛ فنای خویی، میرزا عبدالرسول؛ فارغ؛ فاخر، مشهدی احمد آقا بزاز؛ فایض؛ قدسی، ملا محمد تقی مکتبدار؛ قصیر؛ قمری، میرزا محمد تقی؛ گلشن، حسین آقا ارموی؛ گنجی خویی، میرزا محمد صادق؛ کاشف؛ لعلی، آقا علی ایروانی تبریزی؛ لاطف، مشهدی عسکر؛ مظطر، آقا میر یحیی؛ میر خویی فرزند میرزا عبدالرسول فنا؛ موبد، کربلایی اسماعیل عرقچین فروش؛ مهجور، کربلایی عبدالعلی آهنگر؛ مجمر، میرزا محمد علی؛ ملا کریم؛ میرزا جبار؛ مظلوم، کربلائی ابراهیم؛ نباتی؛ ناجی؛ ناطق؛ هوشین؛ واقف، مشهدی محمد علی میناگر؛ یوسف پالوده پز [تاریخ تذکره‌های فارسی، ج 1، ص 130-136 (همین نسخه را دیده است)]