بوستان خیال

● بوستان خیال = مطالع طالع / تراجم / فارسی būstān-e xīyāl = matāle‘-e tāle‘ ابدال رومی، بکتاش قلی، ق 10قمری abdāl-e rūmī, baktāš-qolī (- 16c) تاریخ تألیف: 950ق تذکره‌ای است با دیباچه‌ای به نثر و ده بیتی از خود او و سپس شعرهای شاعران در توحید و نعت پیامبر و ستایش امامان شیعی آنگاه آغاز غزل‌ها است از هر شاعری به‌ترتیب تهجی از الف تا یاء و این کتاب برای سنجیدن سبک‌های شاعران با یکدیگر سودمند است. نام شاعرانی که شعرهای آنها در بسیاری از جاهای این کتاب آمده است: حرف الف: ابدال، ابن حسام، آتشی، ادهم، آذر بیگدلی، اسیری، اصلان، اصلی ، آفاق، افسری، آگاهی، الهامی، الهی، امامی، امینی، انسی، انوری، اوحدی، آهی، اهلی؛ حرف ب: بابر، باقی، باطنی، بدخشی، بساطی، بنائی، بیخودی، بیضائی، بیکسی، بصیری؛ حرف ت: تقی، تمنا؛ حرف ج: جدائی، جامی، جانقلی بیک، جانی، چاکری، جدائی، جمالی، جلالی؛ حرف ح: حاتمی، حالی، حافظ، حاصل، حسن حسام، حسین حسینی، حسبی، حریف میر حزنی، حکیمی، حلمی، حیدر، حیدری، حیرتی، حمید حمیدی، حیوانی، سلطان حسین میرزا؛ حرف خ: خاتم، خاقانی، خاکی، خرمی، خسرو، خسروک، خطایی، خلقی، خلیائی امیر محمد صالح، خواجو کرمانی؛ حرف دال: دائمی، داعی، دوائی، دوری، دهکی، دیوانه؛ حرف ذال: ذهنی، ذکری؛ حرف ر: رامی، راهب، رحمانی، رحمی، میرزا رضا قلی، رفیق، رموزی، روحی، ریاضی؛ حرف ز: زلالی، زمانی، زلفی؛ حرف سین: ساغری، سایری، سایلی، سامی، سپاهی، سعدی، سبب، سقا، سلمان، سلیمان، سلمی، سلیمی، سهیلی، سها، سودا، سید، سیرکی، سیفی؛ حرف شین: شانی، شاهی، شرف الدین، شرفجهان، شربتی، شعوری، شکری، شکیبی، شوقانی، شوقی، شوریده، شوخی، شهودی، شهیدی، شهرتی، شیدا، شیخی، شمس؛ حرف صاد: ساغری، صافی، صالح، صالحی، صامت، صانعی، صباحی، صبوحی، صدقی، صنعی، صنفی، صهبا؛ حرف ضاد: ضمیری، ضیائی، ضیفی؛ حرف ط: طالب، طاهر، طاهر، طبیب اصفهانی، طراز، طفیلی، طوطی، طوسی، طوفان، طلوعی؛ حرف ظ: ظاهر، ظاهری، ظلمی؛ حرف عین: عادل، عارف، عابد، عالم، عارض اصفهانی، عاشق، عادتی، عبدی، عبدالله، عرجی، عرفی، عراقی، عذری، عشقی، عصمت، عطار، علی، عماد، عوری، عیانی، عاجزی؛ حرف غین: غربتی، غریبی، غباری، غیرت، غزالی، غلامی، غیاث؛ حرف فا: فارغی، فانی، فخری، فدائی، فراقی، فردی، فریدون، فضلی، فغانی، فکری، فگاری، فهمی، فیضی، حرف قاف: قابل، امیر قاسم، قادری، قابلی، قانع، قبولی، قبطی، قنادی، قدسی، قدیمی، قضائی، قلانی، قلندر، قهاری؛ حرف کاف و گاف: کاتبی، کاتب، کابلی، کامی، کافی، کبودی، کاسبی، گدائی، گذاری، کریمی، کرمی، گلخنی، گلشنی، کلیم، کوکب؛ حرف لام: لسانی، لطف الله، لطفی؛ حرف میم: محتشم، محرمی، مجرمی، محبی، محیط، درویش مجید، میرزا محمد، مسیح، میر مشتاق، مقبل، مقیاس، مونس اصفهانی، موسی، میر حاج، میرزا ملک، میرعلی، مومن میرزا، مایلی، مانعی، مردمی، مزار، مشکی، مسکین، مهری، آ محمد باقر، مسعود، مراد، مسلمی، محنتی، میرم؛ حرف ن: نادری، نارنجی، ناصحی، ناصر، نامی، نباتی، نجومی، نحوی، نرگسی، نزاری، نسیمی، نصرالله، نشاط، نقاش، نقدی، نظمی، نعیمی، نثاری، نیازی، نیازی احمد میرزا صفوی، نظیری، نهانی، نوایی، نویدی؛ حرف واو: واحد، واحدی، واقفی، واهب، واصلی، وحشی، وصفی، وصلی، وفائی؛ حرف ها: هاتف، هادی، هاشمی، هجری، همام، همتی، همایون، هلاکی، هلال، هلالی؛ حرف ی: یادگار، یارگ، یاری، یتیمی، یحیی، یقینی، یعقوب. این تذکره را عده ای اشتباهاً به سلطان محمد فخری هراتی نسبت داده اند که تذکره ای به همین نام دارد اما تذکره وی غیر از این کتاب می‌باشد. آغاز: 1: بسمله. بعد از حمد و سپاس و شکر بی قیاس حضرت مهیمن متعال که منطق اهل قیاس ... 2: هو المستعان. بسمله و. بعد از وظایف حضرت وهاب علی الاطلاق و لطایف مدح سلطان مقدسان آفاق این حقیر ... بکتاش قلی ابدال رومی نموده می‌آمد که این مجموعه که او را بوستان خیال نام نهادند سپهریست پر از کواکب ابکار معانی ... بخاطر رسیده مرا این خیال ×× که اشعار چندی ز اهل کمال / کنم از سر صدق و اخلاص جمع ×× فروغی دهم هر یکی را چو شمع / نهم نام آن بوستان خیال ×× برم تحفه ای نزد ارباب حال انجام: هر چیز که زیر فلک از زشت و نکوست ×× یکذره اگر میل دلت جانب اوست / از پرتو تو خورشید جمالش دوری ×× آن ذره حجابست میان تو و دوست چاپ: به کوشش محمد علی کوشا 1376 شمسی [نسخه‌های منزوی 2668/4؛ 52/25؛ تاریخ تذکره‌های فارسی 421/1؛ فهرستواره منزوی 1856/3 و 366/10]