اثبات الجوهر المفارق

● اثبات الجوهر المفارق = عقل الکل = اثبات العقل = العقل = اثبات العقل المجرد المسمى بالعقل الکل = رسالة نفس الامر / فلسفه / عربی iṯbāt-ul jawhar-il mufāriq = ‘aql-ul kull = iṯbāt-ul ‘aql = al-‘aql = iṯbāt-ul ‘aql-il mujarrad al-musammā bi-l-‘aql-il kull = r.-u nafs-il amr نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، 597 - 672 قمری naṣīr-od-dīn-e ṭūsī, mohammad ebn-e mohammad (1201 - 1274) این رساله با نام‌های مختلف ضبط شده است، از جمله «اثبات العقل»، «رساله در برهان وجود جوهر مجرد که عقل کل نامند»، «رساله در بیان نفس الامر»، «رساله نصیریه» و «اثبات العقل المفارق». در برخی نسخه‌ها جزء فوائد ثمانیه خواجه به شمار آمده است. در آثار و احوال خواجه نیز یکجا جداگانه و بار دیگر جزء فوائد ثمانیه یاد شده است. این رساله می‌گوید که نفس الامر چیست و غرض از آن چه می‌باشد و نفس الامر در فلسفه و منطق چه نقشی دارد. این رساله با دقت خاصی می‌گوید که مسائل عینی و ذهنی چگونه به هم مرتبط اند. آغاز کتاب: اعلم انا لا نشک فی کون الاحکام الیقینیة التی قد حکم بها ادهاننا مثلا کالحکم بان الواحد نصف الاثنین او بان قطر المربع لا یشارک ضلعه به او یحکم به (او یحکم له) مما لم یسبقه الیه ذهن (الذهن) اصلا بعد ان یکون یقینیا مطابقة لما فی نفس الامر و لا نشک فی ان الاحکام التی یعتقدها الجهال بخلاف ذلک کما لو اعتقد معتقد ان القطر یشارک الضلع او غیر ذلک غیر مطابقة (ذلک مطابقة) لما فی نفس الامر. و نعلم یقینا ان المطابقة لا یمکن ان یتصور الا بین شیئین متغایرین بالشخص (بالتشخیص) و متحدین فیما یقع به المطابقة ... و هو الذی یعبر عنه بما فی نفس الامر. انجام کتاب: ... و لنسمه بعقل الکل الذی عبر عنه فی القرآن المجید تارة باللوح المحفوظ و تارة بالکتاب المبین المشتمل علی کل رطب و یابس و ذلک ما اردناه. و الله الموفق و المعین. چاپ: در احوال و آثار خواجه نصیر، مدرس رضوی، ص 464-467؛ در نهایت تلخیص المحصل همراه با چند رساله دیگر [الذریعة 88/1؛ آثار و احوال خواجه، مدرس رضوی 526 «فوائد ثمانیة» که فایده هشتم آن در اثبات عقل مجرد است، با سرآغاز نسخه در دست؛ فهرست نسخه های فارسی منزوی: 856/1؛ کشف الحجب 228] شرح و حواشی: 1- روضة الناظر = شرح رسالة فی نفس الامر؛ کیشی، شمس الدین محمد بن احمد (615-695) 2- شرح رسالة نفس الامر = شرح رسالة اثبات الجوهر المفارق؛ جندی، احمد بن محمد (-9) 3- شرح اثبات الجوهر المفارق = شرح اثبات العقل = حاشیة اثبات الجوهر المفارق = اثبات جوهر المفارق = تکثیر الفوائد و تيسير العوائد = شرح رسالة نفس الامر؛ دوانی، محمد بن اسعد (830-908) 4- شرح اثبات الجوهر المفارق = شرح رسالة نفس الامر؛ حنفی تبریزی، شمس الدین محمد (-10) 5- حاشیة اثبات العقل = رسالة فی تحقیق معنی نفس الامر؛ ملا شمسا، شمس الدین محمد (1016-1098) 6- شرح رسالة نفس الامر