بصیرت‌نامه

● بصیرت‌نامه = عبرت‌نامه = نصرت‌نامه / سفرنامه / فارسی baṣīrat-nāme = ‘ebrat-nāme = noṣrat-nāme مفتون دنبلی، عبدالرزاق بن نجفقلی، 1176-1243قمری maftūn-e donbalī, ‘abd-or-razzāq ebn-e najaf-qolī (1763-1828) اهدا به: عباس میرزای نایب السلطنه. ترجمه‌ای است از کار کشیش و جهانگرد لهستانی به نام کروسینسکی که 26 سال در اصفهان زیسته و گزارش چیرگی افغانان و انجام کار سلطان حسین (1135ق) را به زبان لاتین نوشته است. سپس ابراهیم نامی از درباریان عثمانی آن را به ترکی درآورده که به نام تاریخ سیاح، در بیان ظهور افغانیان و سبب انهدام صفویان، چاپ شده است. مترجم فارسی در دیباچه می‌افزاید: نسخه‌ای از تحریر ترکی آن از نظر ولیعهد ایران گذشته و به دستور او به فارسی در آمده است. نخست تاریخ کوتاهی از صفویان است، آن‌گاه شرح طوایف افغان، چیرگی افغانان، فرمانروایی اشرف، فرستادن محمد خان بلوچ به ایلچی گری به روم (به نوشته مؤلف، وی نیز همراه او روانه اسلامبول شده است). (احمد منزوی) آغاز: 1: حمد و سپاس بیرون از ادراک و قیاس سزای ذات مقدس 2: در زمان سلطان حسین صفوی شخص سیاحی از ملت مسیحیه در عالم سیاحت به اصفهان آمده است انجام: سیاح گوید که چون من از سیاحت بسیار و تحمل غربت بی شمار دلگیر شده بودم وقتیکه اشرف محمود خان بلوچ را به ایلچی گری بروم فرستاد بموافقت او روانه اسلامبول شدم چاپ: با مقدمه محمد اسماعیل رضوانی، بررسیهای تاریخی، 8 (1352) ش4: 247-318 و ش5: 71-127؛ این کتاب نخستین بار در منتظم ناصری (ج 2 ص 240-279) به طبع رسیده و بار دوم نسخه مرحوم بیات با نسخه دیگری که در کتابخانه ملی ملک موجود است و نسخه‌های محمد علی نجاتی بوسیله گلچین معانی مقابله و تصحیح شده و به تدریج در مجله سپاهان چاپ شده است. [الذریعه 1083/9 و 213/15؛ فهرست مشترک پاکستان، اسلام آباد 1212/11؛ نسخه‌های منزوی 4044/6؛ مشار فارسی 349/3]