بصائر ذوی التمیز فی لطائف القرآن العزيز

● بصائر ذوی التمیز فی لطائف القرآن العزيز / گوناگون / عربی baṣā'ir-u ḏawi-t tamīz fī laṭā'if-il qur‘ān-il ‘azīz فیروزآبادی، محمد بن یعقوب، 729-817 قمری fīrūzābādī, mohammad ebn-e ya‘qūb (1329-1415) از مقدمه این کتاب این طور استفاده می‌شود که مؤلف قصد داشته به امر ابوالعباس اسمعیل بن عباس بن علی بن داود بن یوسف موضوعات مختلف علوم را در شصت مقصد در این کتاب جمع کند و می‌گوید: او را مرتب بر یک «مقدمه» و شصت «مقصد» نمودم. سپس فهرست پنجاه و پنج مقصد را ذکر کرده و جای دیگر مقاصد خالی مانده و نیز مقصد اول را که در لطائف کتاب عزیز است مبتنی بر مقدماتی چند و 29 باب نموده بدین طریق که پس از ذکر معانی مختلف هر لغت آیاتی را از قرآن که متضمن آن لغت است به عنوان استشهاد نقل می‌کند و گاهی هم از روایات استفاده شده، و یک باب هم که باب سی‌ام باشد در ذکر اسماء اولیاء و انبیاء و دشمنان ایشان که نامشان در قرآن مذکور است به مقصد اول اضافه شده است. چنین است فهرست آن: المقدمه في تشويق العالم الى استزادة العلم؛ مقصد 1. لطائف تفسير القرآن العظيم؛ 2. علم الحديث النبوی و توابعه؛ 3. علوم المعارف و الحقائق؛ 4. علم الفقه؛ 5. علم اصول الفقه؛ 6. علم الرجال ... 55. علم قوانين الكتابة. چهار مقصد دیگر در این نسخه ذکر نشده و مقداری از صفحه خالی مانده و پس از شش صفحه در ذکر مقدمه وارد مقصد اول شده و این مقصد را نیز مبتنی بر مقدماتی چند و بیست و نه باب به تعداد و ترتیب حروف تهجی مبوب می‌کند و پس از ذکر معنی و یا معانی مختلف هر لغت آیاتی را از قرآن که متضمن آن لغت است به استشهاد آورده و گاهی هم از روایات استفاده می‌نماید و گوید یک باب هم که باب سی‌ام باشد در ذکر اسماء انبیاء و اولیاء و دشمنان ایشان که نامشان در قرآن مذکور است به این مقصد اضافه می‌نمایم. در کتاب کشف الظنون (چاپ جدید صفحه 246) می‌نویسد این کتاب دو جلد است ولی با توجه به مقدمه کتاب که مؤلف قصد داشته در شصت موضوع مختلف وارد شده و تحقیق نماید احتمال داده می‌شود که این کتاب بیشتر از دو جلد می‌شده، و اگر مؤلف موفق به انجام آنچه را که وعده داده، شده باشد می‌توان این کتاب را دایرة المعارفی دانست. چاپ: قاهرة، المجلس الاعلى للشؤن الاسلامية، تحقیق محمد علی النجار، الطبعة الاولى، الجزء الاول، 1964م، 578ص