بستان السياحه

● بستان السياحه / سفرنامه / فارسی bostān-os sīyāha شیروانی، زین العابدین بن اسکندر، 1194؟-1253؟ قمری šīrvānī, zayn-ol-‘ābedīn ebn-e eskandar (1780-1838) اهدا به: شاهزاده ابوالفتح محمدرضا فرزند فتحعلی شاه قاجار متخلص به افسر والی گیلان تاریخ تألیف: پنج‌شنبه 27 شوال 1247ق؛ محل تألیف: شیراز چند دانشی است و بیشتر سفرنامه اوست از گردش‌های او در خاورمیانه و آگاهی‌های کمی از جهان و مباحث فلسفی و عرفانی و احوال فرقه‌های مذهبی آسیا و زردشتیان و مزدکیان و یهود و نصارا و هندوستان و صوفیان. نخست 4 «باب» و 1 «سیر» سپس 28 «گلشن» دارد: باب 1. شرح احوال پیامبر (ص) و دوازده امام، 2. زندگی‌نامه برخی از دانشمندان و عارفان و سرایندگان، 3. بعضی از مذاهب، 4. جغرافیای از ایران و سرزمین‌های شرقی و اروپا، «سیر» در ترتیب کتاب. «گلشن»ها، که اصل کتاب است، هر یک به یک حرف اختصاص دارد. گلشن یکم حرف الف آباده، دوم حرف با، باب الابواب ... گلشن بیست و هشتم حرف یا، یاجوج و مأجوج تا یونان. در پایان یک «بهار» در چهار «گلزار»: 1. بیان رؤیا و خوابگزاری، 2. اسامی منازلی که در حین سیاحت دیده و منزل کرده، 3. اخبار و حکایت‌های مختلف، 4. خاتمه کتاب. (احمد منزوی) آغاز: بستان حمد و سپاس و گلشن ثناء بیقیاس مخصوص بارگاه احدی و مختص درگاه صمدیت عز و اسمه و جل ذکره که از کمال احسان نهال موجودات را در باغ وجود مثمر و بارور نمود ... سبب تألیف و باعث تصنیف این کتاب غرابت انتساب ... چون بهار جوانی از تموز کهولت گذشته بخزان پیری رسید و ساقی ایام در بزم زندگانی نشاط عمر را بانجام رسانید ... ناگاه درین اثنا خرد خورده و آن نخستین مقربان حضرت مقدسه بود و از دیرگاه در محنت و راحت نصرت من مینمود ... مرا مخاطب ساخته فرمود که ... اندیشه دیگر پیش گیر و بوستان دلستان از بهر دوستان در صحرای معانی طرح کن ... و آن بوستان را از سخنان بلند و کلمات ارجمند محکم و استوار ساز و ... آن رشک نگارخانه چین را بستان السیاحه نام نه و نام میمون و اسم همایون شهریاری ... شاهزاده محمد میرزا ... زیب و زینت ده ... رجاء واثق است که این تحفه محقر و هدیه انجام: مختصر پسند خاطر والا و مقبول طبع اعلا گردد ... الهی تو دانائی بر حال هر کس بینائی که این گنه کار شریک بسیار و همکار بیشمار دارم از لطف و احسان و بر و امتنان تو امیدوارم که چون میزان فضل بر پا داری این بی بضاعت را فرو نگذاری ربنا فاغفرلنا ذنوبنا و کفر عنا سیئاتنا و توفنا مع الابرار و بحرمة سید الاخیار و الائمة الاطهار و قد حصل الفراغ من تألیف هذا الکتاب المستطاب بعون الملک الوهاب المسمى ببستان السیاحه فی بلدة الشیراز فی یوم الخمیس سبع و عشرین شهر شوال المکرم من شهور سنه 1247. چاپ: طهران، سنگی، (افست از روی چاپ اول 1315)، رحلی، 703ص؛ ایران، سنگی، 1342، رحلی کوچک، 673ص [الذریعة 106/3، 327/11؛ نسخه‌های منزوی 4007/6 و 4008؛ فهرستواره منزوی 66/1؛ ریحانة الادب 407/2- طرایق الحقایق 152/3؛ دانشمندان آذربایجان ص 87 و 169 و 171 و 189؛ نامه دانشوران 85/5؛ شمس التواریخ 55؛ سبک شناسی 396/3؛ فارسنامه ناصری 144/2؛ فرهنگ سخنوران ص 117؛ مشترک پاکستان 1158/11؛ دنا ج 2، ص 495-496] شرح و حواشی: 1- حدایق السیاحة = حدیقة السیاحة شیروانی، زین العابدین بن اسکندر (1194-1253)