بستان الاطباء و روضة الالباء

● بستان الاطباء و روضة الالباء / طب / عربی bustān-ul aṭibbā' wa rawḍat-ul alibbā' مطران، اسعد بن الیاس، -587 قمری maṭrān, as‘ad ebn-e elīyās (- 1192) فوائد طبی مختلفی است که از کتاب‌های پزشکی و استادان فن انتخاب شده یا خود مؤلف به تجربه بدانها دست یافته، بدون ترتیب و تبویب گرد آمده و مطالب آن تحت عنوان «نکته، وصیت، اشارة، ملحة» آمده است. مؤلف، پزشک بزرگ مسیحی که در روزگار صلاح الدین ایوبی مسلمان شد و به او تقرب یافت. وی کتابخانه‌ای بزرگ داشت و در این کتاب اطلاعاتی ارزنده درباره تاریخ طب و فلسفه و درباره مترجمان علوم در اسلام و درباره تألیفات نادر طبی و فلسفی و مؤلفان آنها فراهم آورده است و از جمله نوادر پزشکی و تاریخی مهم این کتاب است مطلبی که ابن مطران از رساله «ابنه» محمد بن زکریا رازی آورده درباره زنی ریشدار که او را در نزد معتضد خلیفه عباسی دیده است. بستان الاطباء در دو جزء است. آغاز: بسمله قال جامع هذا الكتاب ابونصر سعد بن الياس بن المطران قدس الله روحه انى جامع فى كتابي هذا تذاكرا مما طالعه و اسمعه من الشيوخ و الف نسخه من الكتب الطبيه و قدو سمته ببستان الاطباء و روضة الالباء و جزئته جز آئين و ابتدأت و انا اسال الله عزوجل المعوية على اتمامه و اسال قارئه ان يكون مغضيا لامنقدا سامعا لقول من يقول رحم الله من قرأ فاخذ من كل شی احسنه. وصية ينبغى للطبيب اذا قدم على مداواة قوم في بلدان ينظر في وضع المدينه و مزاج الهواء المحيط بها. (آغاز جزء ثانی:) بسمله و ما توفیقی الا بالله اشارة ان الطحال اذا زال عن مجراه الطبيعى بطل لذلك فعله الذى له ركب و اجتذب الخلط السوداوى اليه فيعرض من ذالك الجذام. انجام: فانه يكتب كتابة عجيباً بشرط أن يخلى على الحديد يوماً و ليلة فانه يكون ذلك انشاءالله. [درباره ابن مطران و کتاب بستان الاطباء رجوع شود به معجم الاطباء ذیل عيون الانباء از دکتر احمد عیسی: 200 و 2-181؛ تاریخ الطب العراقی از عبدالحمید علوجی 368 مقاله شیخ رضا الشبیبی در وصف نسخه مورخ 588 بستان الاطباء در مجله مجمع العلمى العراقی دمشق سال 1923: 2-8؛ کشف الظنون: 243؛ بروکلمان ذیل یکم ص 892؛ مجله معهد المخطوطات 5: 269 (دکتر صلاح الدین منجد در ضمن مقاله: مصادر جديده عن الطب العربي از سه نسخه بستان یاد می‌کند: نسخه کتابخانه شیخ رضا شبیبی در بغداد مورخ 588، و نسخه کتابخانه احمدیه و کلف لاند آمریکا)؛ دیباچه مختصر فی ذکر الحكماء اليونانيين و المليين ص 3؛ مجله مجمع علمی دمشق 2/3 تاریخ 1923، چهار نسخه‌ای از آن نشان داده اند؛ معجم المؤلفين 2-245؛ فهرستواره منزوی 3316/5]