بساط نشاط

● بساط نشاط = قانون / ادبیات / فارسی basāt-e nešāt = qānūn عبدالله میرزای دارا، ق 14 قمری ‘abd-ol-lāh mīrzā-ye dārā (- 20c) تاریخ تألیف: (ساغر) = 1261ق کتابی است با نثری ادبی در احوالات زنان و آداب معاشرت و برخورد با ایشان، آداب عروسی، لذت‌ها و خوشی‌ها و غیره اثر دارای قاجار، دارا که سه تن از شاهان قاجار (فتحعلی شاه، محمد شاه و ناصرالدین شاه) را درک کرده و در عهد هر یک به مقاماتی منصوب شده، این رساله را به نام پادشاه عصر نگاشته است. او در مقدمه می‌گوید که از طرف «پادشاه اسلام» حکمی دریافت کرده مبنی بر این که شرح و بسطی و نکته‌ای چند بر رساله بهاء الدین آقای دمبلی که شیخ خرابات و صاحب مقامات بود بنویسد. از آنجا که تألیف کتاب موافق لفظ «ساغر» (= 1261ق) است منظور از این پادشاه باید محمد شاه (1264ق) برادرزاده مؤلف باشد. چنین است بخش‌های آن: مقدمه در عرض به حضرت پادشاه درباره خصال پادشاه؛ احوال جماعت اناثیه؛ باب در تعریف کنیزکان؛ فصل در لذت‌ها و خوشی‌ها؛ باب در آمیزش گوناگون با زن؛ در داروهای باه؛ مبحث در قانون «جز دادن پسران و نهادن بر دختران»؛ مبحث قانون کوه؛ مبحث در فروعات قانون زنان؛ باب در آداب نماز و روزه و حج و جهاد عاشقان؛ باب در نظر کردن دختران بخت بسته؛ باب در دانستن احیاء و شب‌های احیاء؛ باب در اثر استجابت دعاء؛ مبحث کلی در آداب شب زفاف در دو «فصل»: 1) بردن عروس به حمام، 2) آوردن عروس فردا بعد از نهار؛ باب در آداب سلوک زنان با شوهران و مادر شوهران و خواهر شوهر؛ مبحث قانونی در آمیزش مردان با یک دیگر؛ سواد فرمان معشوق به عاشق؛ مبحث زاییدن زاهو؛ مبحث در گله‌های بی‌مزه خانم در هنگام گرد آمدن با شوهر؛ در لذت‌ها و خوشی‌های دنیا. آغاز: الحمد لله رب العالمين ... اما بعد چنین گوید نیازمند درگاه آله صاحب القانون عبدالله متخلص به دارا که در این ایام فرخنده فرجام بسال ساغر که ساقی ایام باده مرا بکام جهانیان داشت انجام: ملکزادگان بوده استغفر الله من ذنب القانون و نيران الكانون و من هفوات الكلام و سهوات سرير الاقلام. [الذریعه 312/9؛ فرهنگ سخنوران 201-بامداد 293/2؛ نگارستان دارا 30؛ سفینه محمود 33]