نشانهای نسخهشناسی و کالبدشناسی
اصل نسخه (دستخط مؤلف)
—
حواشی به خط مؤلف
—
تذهیب و سرلوح
✓
نگاره و نقاشی
—
تصحیحشده (مصحح)
—
دارای حواشی (محشی)
✓
سطور مجدول (جدولبندی)
✓
دارای رکابه (پایصفحه)
—
مقابله و بلاغ
—
چاپ عکسی / فاکسیمیله
—
مشخصات کاتب و تاریخ کتابت
- تاریخ کتابت:
- 1257ق (1257 هـ.ق)
- محل کتابت:
- نامشخص
- ردیف ثبت در مأخذ:
- ردیف 250 (در فنخا)
ویژگیهای مادی و ظاهری نسخه
- نوع و اقلام خط:
- شکسته نستعلیق
- تعداد برگ و سطر:
- 4 برگ • 5 سطر
- ابعاد و اندازه (سانتیمتر):
- 22×35/9سم
- کاغذ و جلد:
- فرنگی • مقوای روکش چرم ساغری مشکی
آغاز نسخه
« هو المغر بسم الله الرحمن الرحیم - الحمد مقصور بمن لایعرف کنه ذاته الا هو و بمن قال فی مقام معرفته سید الکاینات و خلاصة الموجودات خاتم الرسل ما عرفناک حق معرفته »
انجام نسخه
« سپاس و ستایش دادگری را سزاست ... چون روزگار ناپایدار به کج رفتاری و ناسازگاری که شیوه قدیم و فطرت ناسلیم اوست در سن چهل و هشت سالگی که سی و چهارم سال خدمت و جان نثاری این بنده صداقت آید به دولت ابد موت ... الناصرالدین الله وارث گاه جمشید ... دور از وطن مالوف و خاندان قدیم مهجور ساخت و به توقف دارالسلطنه اصفهان بهشت نشان ... مامور از ابنای زمان بجز حقد و حسد و مکر و خدیعت متمشی نبود ... لهذا خاطر فاتر را به تحصیل علوم ادبیه عربیه و فارسیه مشغول داشت ... از کتب ادبیه عرب و عجم و ترک و دیلم التقاط و اجتسناء نماید که هم خاطر پریشان را اسباب مشغولی شود و هم ذخیره روزگار حیات و هنگام ممات گردد ... لهذا این کتاب مستطاب را که مسمی نموده به زهر لانوار و در حقیقت معنی مقلوب جنگ است جمع و مانوس و به خط پریشان و منحوس خود تحریر نمود ... العبد الاحقر عباسقلی ابن المرحوم المغفور میرزا محمد زکی انار الله برهانه ...
این نسخه که به طرز ظریف و شکیلی آراسته شده مجموعهای است از 580 حدیث صحیح الاسناد، 410 حکایات از نوادر اخبار ملوک، 3 قصیده از ابوحنیفه اسکافی، 42 طغرا قصیده از سید الرضی، 2 وصیت مفصل از وصایای انوشیروان، پنج جزو (چهل ورق از نزهت الارواح) 4 برگ ادعیه محربه ماثوره، 9 برگ حاوی هزار کلمه از فرمایشات حضرت رسول اکرم ص، 142 غزل از شیخ سعدی شیرازی، 214 غزل از خواجه حافظ علیه الرحمه، 8 طغرا از قصاید و غزلیات مولانا جلال الدین محمد بلخی، 126 رباعی منتخب رباعیات حکیم عمر خیام مولانا جلال الدین محمد بلخی و شیخ ابوسعید ابوالخیر، یک صفحه اشعار ترکی امیر علیشیر نوائی، که از ترکیب و اسناد معتبری چون تفسیر مجمع البیان شیخ طبرسی، کتاب کافی کلینی، اربعین شیخ بهائی، کتاب المستنظرف و ربیع الابرار زمخشری، احقاق الحق علامه حلی، بحار الانوار مجلسی، تاریخ ابن خلکان، روضة الاخبار که منتخبی است از محاظرات غزالی، کتاب عیون اخبار الرضا صلوات الله علیه، تاریخ ابوالفضل بیهقی، قصایدی از سید رضی و غیره اقتباس و انتخاب و جامع و کاتب این نسخه ضمن شرح و بسطی از خدمات و تحصیلات و نیز شکایت از دوری و مهجوری دربار وقت و دوستان این مجموعه را به خطی خوش نگاشته و به ناصرالدین شاه قاجار تقدیم کرده است »
مهرها، یادداشتهای تملک و وقفیات نسخه
مهر: «مشیر السلطنة»
وقف دارالسلطنه اصفهان بهشت نشان ... مامور از ابنای زمان بجز حقد و حسد و مکر و خدیعت متمشی نبود ... لهذا خاطر فاتر را به تحصیل علوم ادبیه عربیه و فارسیه مشغول داشت ... از کتب ادبیه عرب و عجم و ترک و دیلم التقاط و اجتسناء نماید که هم خاطر پریشان را اسباب مشغولی شود و هم ذخیره روزگار حیات و هنگام ممات گردد ... لهذا این کتاب مستطاب را که مسمی نموده به زهر لانوار و در حقیقت معنی مقلوب جنگ است جمع و مانوس و به خط پریشان و منحوس خود تحریر نمود ... العبد الاحقر عباسقلی ابن المرحوم المغفور میرزا محمد زکی انار الله برهانه ...
فوائد و رسائل مندرج در نسخه:
دو مجلس مینیاتور آب رنگ تصویر شکارگاه هند ایرانی بسیار عالی، دار ، 315ص، 12-14 سطر 24 نیم سطر در متن
یادداشتهای انتقادی و تصحیحی فهرستنگار:
•
این نسخه که به طرز ظریف و شکیلی آراسته شده مجموعهای است از 580 حدیث صحیح الاسناد، 410 حکایات از نوادر اخبار ملوک، 3 قصیده از ابوحنیفه اسکافی، 42 طغرا قصیده از سید الرضی، 2 وصیت مفصل از وصایای انوشیروان، پنج جزو (چهل ورق از نزهت الارواح) 4 برگ ادعیه محربه ماثوره، 9 برگ حاوی هزار کلمه از فرمایشات حضرت رسول اکرم ص، 142 غزل از شیخ سعدی شیرازی، 214 غزل از خواجه حافظ علیه الرحمه، 8 طغرا از قصاید و غزلیات مولانا جلال الدین محمد بلخی، 126 رباعی منتخب رباعیات حکیم عمر خیام مولانا جلال الدین محمد بلخی و شیخ ابوسعید ابوالخیر، یک صفحه اشعار ترکی امیر علیشیر نوائی، که از ترکیب و اسناد معتبری چون تفسیر مجمع البیان شیخ طبرسی، کتاب کافی کلینی، اربعین شیخ بهائی، کتاب المستنظرف و ربیع الابرار زمخشری، احقاق الحق علامه حلی، بحار الانوار مجلسی، تاریخ ابن خلکان، روضة الاخبار که منتخبی است از محاظرات غزالی، کتاب عیون اخبار الرضا صلوات الله علیه، تاریخ ابوالفضل بیهقی، قصایدی از سید رضی و غیره اقتباس و انتخاب و جامع و کاتب این نسخه ضمن شرح و بسطی از خدمات و تحصیلات و نیز شکایت از دوری و مهجوری دربار وقت و دوستان این مجموعه را به خطی خوش نگاشته و به ناصرالدین شاه قاجار تقدیم کرده است
فنخا
مشخصات مأخذ و استناد فهرستنگاری:
فهرستگان نسخههای خطی ایران (فنخا)، به کوشش مصطفی درایتی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
جلد 10 • صفحه 617 • ردیف 250
متن فنخا:
250. تهران؛ سلطنتی؛ شماره نسخه: 629
آغاز: هو المغر بسم الله الرحمن الرحیم - الحمد مقصور بمن لایعرف کنه ذاته الا هو و بمن قال فی مقام معرفته سید الکاینات و خلاصة الموجودات خاتم الرسل ما عرفناک حق معرفته؛ انجام: سپاس و ستایش دادگری را سزاست ... چون روزگار ناپایدار به کج رفتاری و ناسازگاری که شیوه قدیم و فطرت ناسلیم اوست در سن چهل و هشت سالگی که سی و چهارم سال خدمت و جان نثاری این بنده صداقت آید به دولت ابد موت ... الناصرالدین الله وارث گاه جمشید ... دور از وطن مالوف و خاندان قدیم مهجور ساخت و به توقف دارالسلطنه اصفهان بهشت نشان ... مامور از ابنای زمان بجز حقد و حسد و مکر و خدیعت متمشی نبود ... لهذا خاطر فاتر را به تحصیل علوم ادبیه عربیه و فارسیه مشغول داشت ... از کتب ادبیه عرب و عجم و ترک و دیلم التقاط و اجتسناء نماید که هم خاطر پریشان را اسباب مشغولی شود و هم ذخیره روزگار حیات و هنگام ممات گردد ... لهذا این کتاب مستطاب را که مسمی نموده به زهر لانوار و در حقیقت معنی مقلوب جنگ است جمع و مانوس و به خط پریشان و منحوس خود تحریر نمود ... العبد الاحقر عباسقلی ابن المرحوم المغفور میرزا محمد زکی انار الله برهانه ...
این نسخه که به طرز ظریف و شکیلی آراسته شده مجموعهای است از 580 حدیث صحیح الاسناد، 410 حکایات از نوادر اخبار ملوک، 3 قصیده از ابوحنیفه اسکافی، 42 طغرا قصیده از سید الرضی، 2 وصیت مفصل از وصایای انوشیروان، پنج جزو (چهل ورق از نزهت الارواح) 4 برگ ادعیه محربه ماثوره، 9 برگ حاوی هزار کلمه از فرمایشات حضرت رسول اکرم ص، 142 غزل از شیخ سعدی شیرازی، 214 غزل از خواجه حافظ علیه الرحمه، 8 طغرا از قصاید و غزلیات مولانا جلال الدین محمد بلخی، 126 رباعی منتخب رباعیات حکیم عمر خیام مولانا جلال الدین محمد بلخی و شیخ ابوسعید ابوالخیر، یک صفحه اشعار ترکی امیر علیشیر نوائی، که از ترکیب و اسناد معتبری چون تفسیر مجمع البیان شیخ طبرسی، کتاب کافی کلینی، اربعین شیخ بهائی، کتاب المستنظرف و ربیع الابرار زمخشری، احقاق الحق علامه حلی، بحار الانوار مجلسی، تاریخ ابن خلکان، روضة الاخبار که منتخبی است از محاظرات غزالی، کتاب عیون اخبار الرضا صلوات الله علیه، تاریخ ابوالفضل بیهقی، قصایدی از سید رضی و غیره اقتباس و انتخاب و جامع و کاتب این نسخه ضمن شرح و بسطی از خدمات و تحصیلات و نیز شکایت از دوری و مهجوری دربار وقت و دوستان این مجموعه را به خطی خوش نگاشته و به ناصرالدین شاه قاجار تقدیم کرده است؛ خط: شکسته نستعلیق، کا: عباسقلی ابن محمد زکی نوری ملقب به سیف الملک، تا: 1257ق؛ مهر: «مشیر السلطنة»؛ دو مجلس مینیاتور آب و رنگ تصویر شکارگاه هند و ایرانی بسیار عالی، مجدول کمنددار زرین؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوای روکش چرم ساغری مشکی، 315ص، 12-14 سطر و 24 نیم سطر در متن و 5 سطر در حاشیه، اندازه: 22×35/9سم [ف: 3 - 371]