تفسیر

55. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 13752 آغاز: یاد کردن خداوند تست (کذ) برحمت بنده خود زکریای ابن ارز را که از اولاد رحیم بن سلیمان داود علیه السلام بوده و پیغمبر عالیشان و مهتر احبار بیت المقدس و صاحب فرمان پس قصه او بخوان؛ انجام: ابوذر رضوان الله علیه مردی را گفت که هیچ پناه میبری بخدای تعالی از شیطان انس چه هر که کسی را اغوا می‌کند و بمعاصی. از اوایل سوره مریم تا اواخر کتاب، آنچه که مسلم است مؤلف از فضلاء امامیه پس از نیمه اول قرن نهم هـ.ق. است. روش این تفسیر: نخست ترجمه و توضیح آیات و تفسیر به احادیث وارده از خاندان عصمت (ع) و هم نقل لطائف و نکات عرفانی است و در پایان تفسیر هر سوره خواص آن سوره را آورده است. مؤلف در تألیف این تفسیر به کتاب‌های زیادی مراجعه نموده است. از کتب امامیه تفسیر علی بن ابراهیم قمی و تفسیر شیخ طبرسی و «کشف الغمه» اربلی و «عدة الداعی» ابن فهد و در بیان تاویل از آثار محققان اسلامی: «انوار التنزیل» و «بحرالحقائق» و «کشف الاسرار» و «معالم التنزیل» و «کشاف» نقل کرده است. یکی از مدارک این تفسیر کتاب «عین المعانی» است. هرگاه مقصود همان مؤلفه ابوالبرکه هندی باشد مؤلف این تفسیر از مردمان قرن 10 هـ.ق. به بعد خواهد بود. برای نشان دادن طرز این تفسیر سطوری از آن نقل می‌گردد: «قد افلح المؤمنون الذین هم فی صلوتهم خاشعون بدرستی که رستگار شدند و بمقصود رسیدند مؤمنان که بهترین وجه زندگانی است و بقای جاودانی بانواع تنعم و کامرانی آنانی که در نماز خویش ترس کارانند. گویند خشوع بر سجده گاه است و دل بر درگاه در درگاه در حال قیام و در حال رکوع با حضور قلب نظر بمیان هر دو پای و در حال سجود بطرف بینی و در حال تشهد بکنار». تا آنجا: «گفته‌اند که خشوع آنست که مصلی نداند بر راست و چپ او کیست و واسطی گوید خشوع ادای نماز است لله و فی الله نه ملاحظه اغراض و اعواض. در حقائق مذکور است که خضوع در ظاهر آنست که سر به پیش افکنده و دیده از التفات بچپ و راست منع کند و بر سر مراقبت حضرت حق تعالی باشد» تا آنجا: «در تفاسیر اهل بیت (ع) آورده‌اند که این دینار گفت من در خدمت حضرت امام زین العابدین (ع) یک نوبتی نشسته بودم مردی درآمد بی ادبانه گفت مر او را که نماز دانی چگونه می‌گزارند. من داعیه که وی را بزنم و جفا کنم امام (ع) مانع شده و فرمود مهلا یا اباحازم فان العلماء علما (کذ، صحیح حلماء) رحماء ساکن شو که عالمان حلیم و رحیم باشند آنگه روی مبارک بسائل آورد و فرمود که بلی دانم چگونه باید گزارد نماز را»؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: حدود قرن 11؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ واقف: غلامحسین صراف زاده، 18 شهریور 1363؛ کاغذ: حنایی، 325گ، 13 سطر، اندازه: 21×28سم [ف: 11 - 563]