تفسیر

7. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 10813 آغاز: که او را گفت اندوه مدار من تحتها بکسر خوانده اند و من تحتها بفتح خوانده اند و هر قرات بر جبریل رانده اند و بر عیسی رانده‌اند؛ انجام: اگر بما آمدی کتابی و بندی و رسولی از پیشینیان لكنا عبادالله المخلصين هر آینه بودمانی. تفسیر سنی است، محتوای این نسخه تفسیر سوره های: مریم (از اواسط آیه ۲۴) طه، انبیاء (از اواسط آیه ۷) حج، مؤمنون، نور، فرقان، شعراء، نمل، قصص، عنکبوت (تا آیه ۳۷) روم، لقمان، سجده، احزاب، سبا، فاطر (از اول سوره تا اوائل آیه ۱۳ و از آیه ۲۵ تا آخر سوره) یس، صافات تا آیه ۱۶۹، در پشت صفحه اول بخط مغایر نوشته شده: «تفسیر فارسی علامه شیرازی»، از سبک و اسلوب عبارتی کتاب گمان رفته است که این تفسیر از نمونه‌های نثر دری اواخر قرن پنجم تا اوائل قرن ششم هـ.ق. است و علی العجاله نمی‌توان گفت که این کتاب «تفسیر سورآبادی است»، روش این تفسیر چنین است که در آغاز هر سوره محل نزول و عدد آیات و کلمات و حروف و ثواب قرائت آن ذکر شده است و سپس ترجمه تحت لفظی آیات و هم بیان مراد و نکات تفسیری در عنوان «سؤال-جواب» آورده شده است، احادیث مورد استشهاد از طریق محدثین اهل سنت و جماعت است. امتیاز این تفسیر: مشتمل است بر واژه‌های پارسی و لهجات مهجور برای نمونه برخی از کلمات قرآنی میان دو ابرو) و ترجمه آنها نقل می‌گردد: «يستعففن» خود نهفتگی کنند، «زکوة» پاکی خواسته، پاکی تن «مسجد» مزگت، «امانات» زنهاریها، «سراب» کوراب، «والق عصاک و بیوکن باهوت را موسی علیه السلام بیوکند در حال ماری گشت، «شیطان» دیو «يشركون» همباز می‌ارید، «و مكروا مكراً» بسکالیدند سکالش بد، «لاتسمع الموتى و لاتسمع الصم» نشنوانی یعنی در نیابانی مردگان را نشنوانی یعنی در نیاوانی کران را، ليس على الاعمى حرج نیست بر نابینا تنگی و بزه ی، «ناديكم المنکر» و همی کنید در هنجمن شما ناشایست، «قد كنا في غفلة من هذا بدرستی که ما بودیم در فرغول کاری ازین روز، «لا يحزنهم الفزع الاكبر» اندوهگین نکند ایشان را هراس مهین، «اعجمین» بدزبانان و روش ترکیب کلمات و انشاء جملات پارسی برای معرفی کتاب سطوری از آن همان طور که مرقوم است نقل می‌گردد سورة الحج ... مکی است و گفته اند الا سه آیت که بمدینه انزله بوده است قوله تعالى هذا خصمان اختصمورا فی ربهم تا آخر سه آیت و گفته اند مدنی است الاجهار آیت قوله تعالی و ما ارسلنا قبلک من نبی آخر چهار آیت که بمکه انزله بوده است و گفته اند جهل مدنی است و گفته اند جهل مکی است و این سورة هفتادهشت آیتست در کوفی و هفت آیت در عدد حمدنی قس الکی و شش آیت در عدمذینان و در عدد ابی بزو پنج آیت در عدد بصری و جهار آیت شامی و عدد کلمات این سورة دویست و نود یک کلمه است و عدد حرفش پنج هزار صد هفتاد پنج حرف است و خبر از مصطفی علیه السلام که او گفت هر مؤمنی که سورة الحج بر خواند خدای تعالی او را چندان ثواب دهد که او را حججی کرده بود و عمره‌ی آورده بود بعدد هر که حج کند و عمر آورد در مامضی و در مابقی و نیز خبر است از مصطفی علیه السلام که او گفت هر که سورة الحج بر خواند بعدد هر حجاجی و معتمری که تا قیامت حج و عمره کنند از بهر وی ثوابی بنویسند بسم الله الرحمن الرحیم یایها الناس اتقوا ربکم ان زلزلة الساعة شیء عظیم ای مردمان بترسید از خدای شما و بپرهیزید از آزار خدای شما بدرستی که زلزله قیامت یعنی دریدن نزدیک قیامت چیزی بزرگست و آن زلزله نزد نفحه سدیگر (سه دیگر صح) بود که اسرافیل در صور دمد و او را سه نفخه بود اول نفخه فزع بود دیگر نفخه ساعق بود سدیگر نفخه بعث بود که همه زمین زلزله گیرد و همی لرزد تا هر چه در زیر دارد ازفینها و کنجینها همه بر روی زمین و همه مردکان بروی افکند بعث قیامت ان بود سوال اگر معدوم شیی نبود پس چرا خدای تعالی گفت زلزلة الساعة شیی عظیم. جواب معنی آنست که چون بود شئی بود و عظیم بود واجب نیاید که تا معدوم شئی هم چنانک آنرا عظیم واجب نیاید که معدوم عظیم بود» (کذ)؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 7؛ افتادگی: آغاز و وسط و انجام؛ واقف: محمد ایرانی مجرد؛ کاغذ: آهاری نخودی، جلد: مقوا با روکش پارچه، 220گ، 23 سطر، اندازه: 19×28سم [ف: 11 - 556]