التفسير

4. تهران؛ سپهسالار؛ شماره نسخه: 2000 آغاز: و قالوا لجلودهم لم شهدتم علینا آیه 20 سوره فصلت؛ انجام: ضاحكة مستبشرة آیه 39 سوره عبس وتولى نسخه قسمتی از کتاب تفسیر است و از تفاسیر غیر معروفه است و نام وی و مؤلف آن را ندانستم، لذا آن را به نام «بی نام» ذکر و قسمتی از آن را برای بیان طرز کتاب ذیلاً نقل می‌کنم: مفسر محترم تا حدی کلیه اقوال در مطالب را نقل می‌کند چنان که راجع به کلمه «ن» ملاحظه می‌نمائید و تمام فواتح سور را همین قسم شرح داده‌اند و سوره‌هایی که کلمات مقطعه ندارند پس از بسمله مختصر خطبه‌ای نظیر آنچه در ابتداء سوره نون، نوشته شده مشتمل بر عباراتی که مبین اسم سوره باشد انشاء نموده‌اند، یکی دو قسمت از آیات را برای نمونه ذکر می‌کنیم. به قرینه این مجلد که مشتمل بر پنج جزو است کلیه این تفسیر بایستی در شش مجلد و در حدود 2220 صفحه به صفحات این نسخه و پنجاه و پنج هزار بیت بوده باشد. نمونه از تفسیر این است: «سوره ن والقلم - بسم الله الرحمن الرحیم، بسم الله الذی اقسم بنون و القلم الرحمن الذی وعد المتقین بالجنات و النعم روى ابى عن النبی صلی الله علیه انه قال من قرء سورة ن و القلم كان له ثواب الدارين احسن الله اخلاقهم و هی مكية و آياتها اثنان و خمسون و کلماتها ثلثمائه و حروفها الف و مائتان و سبعون و انتظام ختم تلک السورة بافتتاح هذه السورة ان ختم تلک فی خطاب الرسول و افتتاح هذه فی ثناء الرسول و انتظامها ان تلک السورة فى ثناء الله و ذم من جحده و مدح من وحده و هذه فی ثناء رسول الله و مدح من اتبعه و ذم من عاداه وحده و قوله ن و القلم قال ابن عباس نون اسم من اسماء الله و قال عطا افتتاح اسم الله نور و ناصر و نصير و قال جعفر الصادق اسم نهر فی الجنه و قال الکلبی نون السمكة التي تحمل الارض علی ظهرها و هی فی الماء و تحتها ثور و تحت الثور صخره و تحت الصخرة الثرى و لايعلم ما تحته الا الله و قال الکلبی و مقاتل اسم السمكة «بهموت» و قال الواقدی و ابوالیقطان اسمه «لیوثا» و قال علی بن ابی طالب اسمه «بلهوت»و قال عکرمه اقسم الله بالحوت لان نمرود لما رمى بالسهم نحو السماء عاد السهم مخضباً بدم سمكة في بحر معلق في السماء فاكرم الله ذلك الحوت بان اقسم به واحل جنسه من غير ذكوة وقيل هو آخر حرف من حروف الرحمن فانك اذا جمعت بين الر، و حم، و ن صار الرحمن و قيل هو اسم هذه السوره و قيل هو اسم القرآن و قيل هو الدواة و قيل هو المداد الذى يكتب به الملئكة و قيل هو اللوح المحفوظ. و القلم الخ. ونمونه تفسیر آیات آن این است: «تلك آيات الله» اى هذه الايات هى آيات نتلوها علیک بالحق ای نوحیها الیک و قيل اى يتلوها علیک جبرئیل بامرنا «فبای حدیث بعدالله و آياته يؤمنون» قرء ابن عامر و حمزة و الكسائي وعاصم فى رواية ابى بكر تؤمنون بتاالمخاطبة و الباقون بيا المغايبه قال مقاتل اى ان لم تؤمنوا بهذا القرآن فبای کلام بعد توحید الله و بعد القرآن يصدقون»؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 6 و 7؛ افتادگی: آغاز و انجام، این نسخه به خط نسخ قدیمی نوشته شده، اوراقی از اول و آخر آن افتاده است لذا سال کتابت و نام کاتب آن را ندانستم. کاغذ محتمل است از خطوط قرن ششم یا هفتم هجری باشد بعضی از حروف کوفی درکتاب آورده شده؛ واقف: سپهسالار؛ جلد: چرمی، 368ص، 21 سطر، اندازه: 17×26سم [ف: 1 - 96]