شناسنامه کالبدشناسی نسخه خطی
پیوند کوتاه:
/m/48852
نشانهای نسخهشناسی و کالبدشناسی
اصل نسخه (دستخط مؤلف)
—
حواشی به خط مؤلف
—
تذهیب و سرلوح
—
نگاره و نقاشی
—
تصحیحشده (مصحح)
—
دارای حواشی (محشی)
—
سطور مجدول (جدولبندی)
—
دارای رکابه (پایصفحه)
—
مقابله و بلاغ
—
چاپ عکسی / فاکسیمیله
—
مشخصات کاتب و تاریخ کتابت
- نام کاتب:
- بیکاتب
- تاریخ کتابت:
- با تاریخ 1145ق (1145 هـ.ق)
- محل کتابت:
- نامشخص
- ردیف ثبت در مأخذ:
- ردیف 16 (در فنخا)
ویژگیهای مادی و ظاهری نسخه
- نوع و اقلام خط:
- نستعلیق، نسخ
- تعداد برگ و سطر:
- - • -
- ابعاد و اندازه (سانتیمتر):
- -
- کاغذ و جلد:
- کاغذ نامشخص • جلد نامشخص
آغاز نسخه
منطبق بر آغاز اثر (در مأخذ: «برابر»)
« بسم الله (الحمدلله) الذی دانت لعزته الجبابرة و تضعضعت دون عظمته الاکاسرة و اتضحت الاعلام علی تزوده بالهیته و تحیرت الاوهام فی کنه هویته ... و بعد فقد تحقق ان اعلم انفس ما یتنافس فیه انفس العاقلین و اشرف ما یرغب فیه قلوب الراغبین اذبه قوام الدینا و الدین و نظام العالمین و له مسالک لابد لطالبه ان یسلکها کی یحصل امانیه و یدرکها ... رأیت بعد ان اسمی هذا المجموع بانوار العقول من اشعار وصی الرسول و الله تعالی الموفق لما یزلف الیه و هو حسبی و نعم الوکیل. بسمله. قال امیرالمؤمنین و ارث علم النبیین و قائد الغر المحجلین و افضل الخلق بعد رسول رب العالمین علی بن ابی طالب علیه افضل صلوة المصلین-و له علیه السلام: الناس من جهة التمثال اکفاء ×× ابوهم ادم و الام حواء / فان یکن لهم فی اصلهم شرف ×× یفاخرون به فالطین و الماء ... »
انجام نسخه
« و له عليه السلام: و لو كنا اذا متنا تركنا ×× لكان الموت راحة كل حى / ولكنا اذا متنا بعثنا ×× و نسأل بعده عن كل شى. هذا ما اكدى اليه كدى و ادى اليه جهدى من التقاط هذه الدرر الفريدة و ارتباط او ابدها الشريدة جمعتها من مظان <!-- page: 220 --> متباعدة و سردتها من اماكن متعادية و قد حبرتها لك و سقتها اليك فعليك بالحسر عن ذراع الجد و التشمير عن ساق الجهد لحفظه و رعاية الفاظه و معانيه و التغلغل فى شعاب دقائقه و مبانيه و لا تذهلن عن قولى فيه: خير الدواوين تحويه و تحفظه ×× ديوان شعر اميرالمؤمنين على / فيه المعالى و فيه الفضل مجتمعا ×× كفضل صاحبه فى العالمين على. و بالله التوفيق. و حسبنا الله و نعم الوكيل و صلى الله على محمد و عترته اجمعين »
فوائد و رسائل مندرج در نسخه:
. ؛ دارای حواشی لغوی، تاریخ شب سهشنبه 9 رمضان (برج سرطان) 1145 تاریخ 1148 دیده میشود، عنوان پارهای از بندها که میرساند چه از آنها خواسته شده یا درباره چه سروده شده در هامش آمده گویا همین عنوانها بود که در چاپهای ایران از دیوان به فارسی عرب مآبی درآمده است این عنوانها مانا از خود کیدری است، در گ 193پ دارد: «بسمله. الهی انت جبار السماء-حقیق بالمحامد الثناء ...» که مناجات نیایشی است؛ سپس شعرهای زین العابدین: «تبارک ذوالعلا الکبریاء-تفرد بالجلال بالبقاء ...»، سپس چند بند نیایش سرودههای پارسایانه با عنوان «و له علیه السلام»، آنگاه دارد: «روی الامام ابو علی الفضل بن الحسن الطبرسی رحمه الله باسناد متصل عن ابی یحیی عمرو بن توبة عن جعفر بن محمد الصادق ...» در آن از «صحیفه»ای یاد میشود که پیشوایان هر یکی به دیگری سپرده علی بن حسین هر شب آن را میخواند آن مناجات امیرالمؤمنین است روی حرفهای معجم بدینگونه آغاز میگردد: «یا سامع الدعاء، یا رافع السماء، یا دائم البقاء، یا واسع العطاء، لذی الفاقة العدیم ...»، سپس چند بیتی باز از شعرهای علی (ع) آمده بازپسین آنها در متن این است: له علیه السلام: «تبذر ما اصاب لانبالی ×× اسحتا کان ذلک ام حلالا / توخ من الامور فعال خیر ×× اجز لها انجلها خصالا»؛ آنگاه دارد: «اوصیک بتقوی الله فی الغیب الشهادة.. الرضا عن الله ... فی الشدة الرخاء. الحمدلله رب العالمین-قد شرف بتسوید هذا الدیوان الشریف المنسوب الی حضرة امیرالمؤمنین ... علی بن ابیطالب ع الفقیر الحقیر ابن (محمد بیک علی رضا) سنة (1087) (در اینجا گویا همین علی رضا عبارت را تراشیده نام خود را نوشته تاریخ دیگری آورد که گویا 1087 باشد درست خوانده نمیشود)، در هامش دو بند دارد یکی از حسین بن علی: «فهم فی بطون الارض بعد ظهورها ×× محاسنهم فیها بوال دواثر / او ان امرء ايسعى لدنياه جاهلا ×× يذهل عن اخراه لاشک خاسر»، دیگری از کسی که دانسته نشد چنین است: «و کن بشاقر بیاذا نشاط ×× فیمن یرتجیک جهات رائی / تلق مواعظی بقبول صدق ×× تفز بالامن عند حلول لائی. صح تم بعون الله تعالی» (گ 198ر)
فنخا
مشخصات مأخذ و استناد فهرستنگاری:
فهرستگان نسخههای خطی ایران (فنخا)، به کوشش مصطفی درایتی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
جلد 5 • صفحه 219 • ردیف 16
مأخذ تفصیلی و جلد فهرست:
فهرست کتابخانه اهدائی آقای سید محمد مشکوة به کتابخانه دانشگاه تهران - 5/3
متن فنخا (مأخذ نسخه خطی):
16. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 1141/3
آغاز: برابر؛ انجام: و له عليه السلام: و لو كنا اذا متنا تركنا ×× لكان الموت راحة كل حى / ولكنا اذا متنا بعثنا ×× و نسأل بعده عن كل شى. هذا ما اكدى اليه كدى و ادى اليه جهدى من التقاط هذه الدرر الفريدة و ارتباط او ابدها الشريدة جمعتها من مظان متباعدة و سردتها من اماكن متعادية و قد حبرتها لك و سقتها اليك فعليك بالحسر عن ذراع الجد و التشمير عن ساق الجهد لحفظه و رعاية الفاظه و معانيه و التغلغل فى شعاب دقائقه و مبانيه و لا تذهلن عن قولى فيه: خير الدواوين تحويه و تحفظه ×× ديوان شعر اميرالمؤمنين على / فيه المعالى و فيه الفضل مجتمعا ×× كفضل صاحبه فى العالمين على. و بالله التوفيق. و حسبنا الله و نعم الوكيل و صلى الله على محمد و عترته اجمعين.
خط: نسخ و نستعلیق، بیکا، تا: با تاریخ 1145ق؛ دارای حواشی لغوی، تاریخ شب سهشنبه 9 رمضان (برج سرطان) 1145 و تاریخ 1148 دیده میشود، عنوان پارهای از بندها که میرساند چه از آنها خواسته شده یا درباره چه سروده شده در هامش آمده و گویا همین عنوانها بود که در چاپهای ایران از دیوان به فارسی عرب مآبی درآمده است و این عنوانها مانا از خود کیدری است، در گ 193پ دارد: «بسمله. الهی انت جبار السماء-حقیق بالمحامد و الثناء ...» که مناجات و نیایشی است؛ سپس شعرهای زین العابدین: «تبارک ذوالعلا و الکبریاء-تفرد بالجلال و بالبقاء ...»، سپس چند بند نیایش و سرودههای پارسایانه با عنوان «و له علیه السلام»، آنگاه دارد: «روی الامام ابو علی الفضل بن الحسن الطبرسی رحمه الله باسناد متصل عن ابی یحیی عمرو بن توبة عن جعفر بن محمد الصادق ...» و در آن از «صحیفه»ای یاد میشود که پیشوایان هر یکی به دیگری سپرده و علی بن حسین هر شب آن را میخواند و آن مناجات امیرالمؤمنین است و روی حرفهای معجم و بدینگونه آغاز میگردد: «یا سامع الدعاء، و یا رافع السماء، و یا دائم البقاء، و یا واسع العطاء، لذی الفاقة العدیم ...»، سپس چند بیتی باز از شعرهای علی (ع) آمده و بازپسین آنها در متن این است: و له علیه السلام: «تبذر ما اصاب و لانبالی ×× اسحتا کان ذلک ام حلالا / توخ من الامور فعال خیر ×× و اجز لها و انجلها خصالا»؛ آنگاه دارد: «اوصیک بتقوی الله فی الغیب و الشهادة.. و الرضا عن الله ... فی الشدة و الرخاء. الحمدلله رب العالمین-قد شرف بتسوید هذا الدیوان الشریف المنسوب الی حضرة امیرالمؤمنین ... علی بن ابیطالب ع الفقیر الحقیر ابن (محمد بیک علی رضا) سنة (1087) (در اینجا گویا همین علی رضا عبارت را تراشیده و نام خود را نوشته و تاریخ دیگری آورد که گویا 1087 باشد و درست خوانده نمیشود)، در هامش دو بند دارد یکی از حسین بن علی: «فهم فی بطون الارض بعد ظهورها ×× محاسنهم فیها بوال دواثر / او ان امرء ايسعى لدنياه جاهلا ×× و يذهل عن اخراه لاشک خاسر»، دیگری از کسی که دانسته نشد و چنین است: «و کن بشاقر بیاذا نشاط ×× و فیمن یرتجیک جهات رائی / تلق مواعظی بقبول صدق ×× تفز بالامن عند حلول لائی. صح و تم بعون الله تعالی» (گ 198ر) [ف: 5-1108]