الامالی فی النحو

1. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 14589 آغاز و انجام: برابر کامل و بسیار نفیس، و آنچه در مصر با شرح احمد بن امین شنقیطی در سال 1324ق چاپ شده کمتر از یک چهارم نسخه فعلی است و شاید منتخبی از امالی باشد (بهتر بود آقای اشکوری فهرستنگار محترم به جای پرداختن به حواشی این نسخه مهم، توضیح بیشتری در مورد این متن می‌آورد و دقیق‌تر کتاب را معرفی می‌کرد)؛ خط: نسخ معرب، کا: نصر بن محمد بن هبة الله بن حسن معروف به ابن ابی الشوک بزاز، تا: اواخر سال 584 (پایان جزء اول) و اوایل جمادی الثانی 586ق (پایان کتاب)؛ در پایان یادداشت مقابله کتاب در دهه (چندم؟) از شهر الله الاصب سال 586، ظرائفی که کاتب در کتابت نسخه به کار برده در خور مطالعه دقیق است و می‌توان بخشی از سیر تحول خط نسخ و سبک رسم الخط قرن ششم را از آن استخراج نمود، سرلوح لاجورد و طلایی که در آغاز هر دو جزء اول امضای مطالعه کتاب توسط مکی بن محمد بن شمس الدین از سلاله شهید محمد بن مکی قدس سره مشهود است، این امضا روی برگ 19 از جزء دوم نیز تکرار شده است، پایان جزء اول یادداشت دیگری است از جعفر بن شیخ عبدالعلی قرشی در سال 1233 در مشهد مقدس غروی، نیز یادداشت مطالعه محمد قرشی آل شیخ عبدالعلی آل شیخ علی بن مسعود با تصریح به این که یادداشت تاریخ دار قبل را برادر کوچکش نگاشته است، روی برگ 87 عبدالعلی میرزا (معتمد الدوله) حاشیه‌ای زده بر نقل زجاجی «لعمری لقد کذب الزاعمون ×× بأن القلوب تجانی القلوبا / فلو کان حقاً کما یزعمون ×× لما کان یشکو محب حبیبا.» و گفته: «و قریب من هذا المعنی ما قیل بالفارسیة: غلط است آنکه گفته که بدل ره است دل را ×× دل من ز غصه خون شد دل تو خبر ندارد. حرره معتمد الدوله [... متخلص] عبدی»، مصحح، در آغاز نسخه نیز چند یادداشت تاریخی جالب وجود دارد: 1- یادداشت فرهاد میرزا بدین عبارت: «هو، این کتاب امالی زجاج را حضرت؟ مستطاب اعتضاد السلطنه وزیر علوم دام اقبال العالی بمن تعارف کرده‌اند. و کان ذلک فی یوم الاثنین خمسة ایام خلون من شهر ذی الحجة الحرام سنه 1289هجری، و انا العبد العاصی فرهاد بن ولیعهد طاب ثراه فی دارالخلافه طهران صانها الله عن الحدثان، جزء اول در صفحه 69 تمام شده که تاریخ کتابت کاتب سنه 584 هجری است. 2- ذیل یادداشت سابق چنین آمده: «این خط از مرحوم پدر ستوده سیر و الاگهر بزرگوارم طاب ثراه و اسکنه فی بحابح الجنان مرحوم مبرور معتمد الدوله فرهاد میرزا ابن الولیعهد الاعظم اعلی الله مقامهما می‌باشد، و انا العبد عبدالعلی المتخلص به عبدی الملقب بمعتمد الدوله. 3- معتمد الدوله ذیل آن مجدداً نگاشته: «727 هفتصد و بیست و هفت سال است که این کتاب را نوشته اند و چقدر خوش نوشته شده و در آن زمان خط به این صحتی و امتیاز و قاعده خیلی غرابت دارد، عبدالعلی». 4- «جناب محمود خان ملک الشعراء و سلطان البلغاء و النظراء ابن محمد حسین خان عندلیب ملک الشعراء ابن فتحعلی خان صبا ملک الشعراء ابن فتحعلی خان صبا ملک الشعراء کاشانی در شب یک‌شنبه 13 رجب 1311، 29 درجه جدی در طهران بعرض اسهال برحمت ایزدی پیوست. هیهات لا یأتی الزمان بمثله ×× ان الزمان بمثله لبخیل. اللهم اغفره بفضلک و سعة رحمتک بحق محمد و علی و عترتها الطاهرین صلوات الله علیهم اجمعین آمین آمین». 5- «بسمه تعالی قد من الله علی الاحقر ریحان الله بن جعفر الموسوی بانتقال هذا الکتاب العتیق المعتبر الذی هو من النفایس الثمينة فی ربیع الاول سنه 1324» سپس مهر بیضوی وی با سجع «العبد ریحان الله الموسوی» حک شده است. 6- «این کتاب شریف امالی زجاج را مرحوم مبرور اعتضاد السلطنه علیقلی میرزا ابن الخاقان فتحعلیشاه طاب ثراهما به پدر بزرگوارم مرحوم مبرور معتمد الدوله فرهاد میرزا ابن الملک الاعظم ولیعهد عباس میرزا نایب السلطنه بهادر خان طاب ثراهما تعارف نموده‌اند و بعد از فوت پدر بزرگوارم به ارث منتقل به این بنده گردیده چند روزی به عاریت نیز با ماست. حرره عبدالعلی میرزا معتمد الدوله المتخلص بعبدی ابن معتمدالدوله ابن الولیعهد طاب ثراهما» سپس مهر بیضوی «معتمدالدوله 1311» مشهود است. 7- ذیل یادداشت سابق معتمدالدوله افزوده: «در اول جزء ثانی از این کتاب مستطاب سرلوح لاجورد و طلائی خالص دارد که نهایت امتیاز و نفاست را دارد»؛ جلد: تیماج یشمی با تزئینات طلاکوب، 139گ، 21سطر، اندازه: 21/8×29/8سم [ف: 41-65]