نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کالبدشناسی نسخه خطی
عنوان اثر:

اصول عقاید

/m/39862
کتابخانه و مخزن نگهداری: مجلس
شهر و کشور: تهران
شماره نسخه: 3348/3

نشان‌های نسخه‌شناسی و کالبدشناسی

اصل نسخه (دستخط مؤلف) —
حواشی به خط مؤلف —
تذهیب و سرلوح —
نگاره و نقاشی —
تصحیح‌شده (مصحح) —
دارای حواشی (محشی) —
سطور مجدول (جدول‌بندی) —
دارای رکابه (پای‌صفحه) —
مقابله و بلاغ —
چاپ عکسی / فاکسیمیله —

مشخصات کاتب و تاریخ کتابت

نام کاتب:
بی‌کاتب
تاریخ کتابت:
قرن 12
محل کتابت:
نامشخص
ردیف ثبت در مأخذ:
ردیف 1 (در فنخا)

ویژگی‌های مادی و ظاهری نسخه

نوع و اقلام خط:
نستعلیق، شکسته
تعداد برگ و سطر:
16 برگ • -
ابعاد و اندازه (سانتی‌متر):
12×17سم
کاغذ و جلد:
فرنگی و اصفهانی و چند رنگ • مقوای چیتی با عطف اتیماج مشکی

آغاز نسخه

« بسمله بدانکه در علم الهی ثابت شده است که علل چهارند فاعل و غاية و مقوم و ماده و هر یک از اینها بالذات می‌باشند و بالعرض می‌باشند بالذات آنست که خود متصف باشد به علیت و اتصاف او به علیت بسبب چیز دیگری نباشد »

انجام نسخه

« انما انزل الكتاب علی طائفتین من قبلنا و ان كنا عن (کلمه اخیر را ده صفحه بعد است که در نسخه نیست) رساله‌ای است مختصر در اثبات نبوت و امام و عصمت با شیوه‌ای خاص و همه بر اساس یک اصل. به نظر می‌رسد که نویسنده از همفکران تبریزی و نظائر او است و به هر حال بر طبق تصریح خود، در هزار و اندی پس از هجرت می‌زیسته است. پس از مسائل امامت، درباره قرآن به تفصیل سخن گفته، احتمال زیادت و نقصان و تحریف در آن را با معجز بودن قرآن و حجیت آن در احکام و نیز با مدلول احادیث فراوان و معتبر شیعه که قرآن را تنها محک شناختن حق و باطل و اخباری که تنها قرآن را مدرک استنباط و ماخذ احکام اسلام معرفی می‌کند، مناقض می‌داند و پس از نقل پاره‌ای از اخبار، فهرستی از آیات قرآنی را که دلیل آن است که احکام شرع باید از قرآن استنباط شود، فراهم آورده است و در همین جا دنباله رساله از نسخه حاضر افتاده است. مؤلف این رساله می‌گوید «اینکه بعضی از عوام شیعه نقل می‌کنند که: عثمان بن عفان جمع کننده قرآن است و او بعضی از سوره‌ها را که در مکه نازل شده در آخر گذاشته و بعضی دیگر را که در مدینه نازل شده در اول و این معنی باعث این شد که ناسخ از منسوخ -بر فرض وقوع- معلوم نشود و بعضی از آیات را از کتاب الله بیرون کرده بلکه بعضی از سوره را نیز و از این قسم حکایات نخواسته‌اند مگر اینکه مطاعن جهت او نقل کنند با وجود اینکه او را طعنی بکار نیست زیاده از غصب خلافت ... این گونه حکایات محل اعتماد نمی‌باشد چرا که ظاهر است که بنای این حکایات بر حب و بغض است و محل اعتماد نیست» و نیز در جای دیگر می‌گوید: «همه فرق از کافر و مسلمان در اسناد این کتاب مجید به شخصی که مسمی به محمد بن عبدالله (ص) بود و هزار و چند سال قبل از این در مکه دعوی نبوت کرده است اختلاف ندارند» درباره زردشت گوید «می‌تواند باشد که صائبان مجوس باشند و اینکه دعوی می‌کنند که نبی ایشان زردشت نام داشت حضرت ابراهیم باشد چه نقل کرده‌اند که زردشت خانه کعبه را بنا کرده است چنانکه ثابت شده است که حضرت ابراهیم خانه کعبه را بنا نمود، لكن بسبب بعد عهد و تغییر السنه و نقل کتاب [کتاب زردشت] از زبانی به زبانی دیگر و غلط مترجمین و غلبه متغلبین، آن شریعت تشویش به هم رسانیده »
یادداشت‌های انتقادی و تصحیحی فهرست‌نگار:
• کتاب زردشت
فنخا مشخصات مأخذ و استناد فهرست‌نگاری:

فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، به کوشش مصطفی درایتی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.

جلد 4 • صفحه 232 • ردیف 1
متن فنخا:
1. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 3348/3 آغاز: بسمله بدانکه در علم الهی ثابت شده است که علل چهارند فاعل و غاية و مقوم و ماده و هر یک از اینها بالذات می‌باشند و بالعرض می‌باشند بالذات آنست که خود متصف باشد به علیت و اتصاف او به علیت بسبب چیز دیگری نباشد؛ انجام: انما انزل الكتاب علی طائفتین من قبلنا و ان كنا عن (کلمه اخیر را ده صفحه بعد است که در نسخه نیست) رساله‌ای است مختصر در اثبات نبوت و امام و عصمت با شیوه‌ای خاص و همه بر اساس یک اصل. به نظر می‌رسد که نویسنده از همفکران تبریزی و نظائر او است و به هر حال بر طبق تصریح خود، در هزار و اندی پس از هجرت می‌زیسته است. پس از مسائل امامت، درباره قرآن به تفصیل سخن گفته، احتمال زیادت و نقصان و تحریف در آن را با معجز بودن قرآن و حجیت آن در احکام و نیز با مدلول احادیث فراوان و معتبر شیعه که قرآن را تنها محک شناختن حق و باطل و اخباری که تنها قرآن را مدرک استنباط و ماخذ احکام اسلام معرفی می‌کند، مناقض می‌داند و پس از نقل پاره‌ای از اخبار، فهرستی از آیات قرآنی را که دلیل آن است که احکام شرع باید از قرآن استنباط شود، فراهم آورده است و در همین جا دنباله رساله از نسخه حاضر افتاده است. مؤلف این رساله می‌گوید «اینکه بعضی از عوام شیعه نقل می‌کنند که: عثمان بن عفان جمع کننده قرآن است و او بعضی از سوره‌ها را که در مکه نازل شده در آخر گذاشته و بعضی دیگر را که در مدینه نازل شده در اول و این معنی باعث این شد که ناسخ از منسوخ -بر فرض وقوع- معلوم نشود و بعضی از آیات را از کتاب الله بیرون کرده بلکه بعضی از سوره را نیز و از این قسم حکایات نخواسته‌اند مگر اینکه مطاعن جهت او نقل کنند با وجود اینکه او را طعنی بکار نیست زیاده از غصب خلافت ... این گونه حکایات محل اعتماد نمی‌باشد چرا که ظاهر است که بنای این حکایات بر حب و بغض است و محل اعتماد نیست» و نیز در جای دیگر می‌گوید: «همه فرق از کافر و مسلمان در اسناد این کتاب مجید به شخصی که مسمی به محمد بن عبدالله (ص) بود و هزار و چند سال قبل از این در مکه دعوی نبوت کرده است اختلاف ندارند» درباره زردشت گوید «می‌تواند باشد که صائبان مجوس باشند و اینکه دعوی می‌کنند که نبی ایشان زردشت نام داشت حضرت ابراهیم باشد چه نقل کرده‌اند که زردشت خانه کعبه را بنا کرده است چنانکه ثابت شده است که حضرت ابراهیم خانه کعبه را بنا نمود، لكن بسبب بعد عهد و تغییر السنه و نقل کتاب [کتاب زردشت] از زبانی به زبانی دیگر و غلط مترجمین و غلبه متغلبین، آن شریعت تشویش به هم رسانیده»؛ خط: شکسته، نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فرنگی و اصفهانی و چند رنگ، جلد: مقوای چیتی با عطف اتیماج مشکی، 16ص (153-168)، قطع: رقعی، اندازه: 12×17سم [ف: 1150-10]