اشعار

473. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1162/19-طباطبائی چند قصیده و مثنوی تمثیلی است از گویندگان مختلف و نام چند تن از آنان در پایان اشعار مثنویات به چشم می‌خورد: الف - مثنوی دارای 34 بیت با این مطلع: عربی در میان مکه و شام ×× کسب اسباب می‌نمود تمام ... از کمر باز کرد انبانی ×× که در او بود سفره و نانی / چون به خوردن نشست آن سر مرد ×× عربی در رسید بادیه گرد؛ ب - مثنوی ساده دل خریدار خر از محمد قلی سلیم تهرانی، محمد قلی (75 بیت)، این مثنوی در بیشتر نسخه‌ها با قضاء و قدر او پیوسته و گاه نیز بخشی از آن است. آغاز: ساده دلی را زپی راه دور ×× گشت خری چون خر عیسی ضرور / جانب بازار چو شد جلوه گر ×× دید فضائی چو جهان پر زخر ... /کیست زمن این خر مصری خرد ×× خر نه یکی آهو صحرا نورد. پایان: هست در این وادی پر گیرو دار ×× هر کسی آخر به خر خود سوار؛ ج - قصیده‌ای است از عرفی شیرازی، جمال الدین محمد که در این نسخه 62 بیت آن نقل شده است و چنین پیداست که تمام قصیده در مدح حضرت مولی علی (ع) است. آغاز: جهان بگشتم و دردا که هیچ شهر و دیار ×× نیافتم که فروشنده بخت در بازار ... ز منجنیق فلک سنگ فتنه می‌بارد ×× من ابلهانه گریزم بر آبگینه حصار ... اگر کرشمه یارم کشد اگر غک عشق ×× نه آفرین زلبم بشنوند و نه زنهار، آخرین بیت موجود: شه سریر ولایت علی عالی قدر ×× محیط عالم دانش جهان حلم و وقار؛ د- ساقی نامه، شاعر در آغاز از عبد النبی فخر الزمانی یاد کند و داستان را از زبان او می‌آورد این مثنوی دارای 238 بیت است: آغاز: چنین گفت یک مومن خوش کلام ×× جوان بخت پیری به معنی تمام / که وقتی مرا بود همسایه ای ×× زجنس حکایت قوی مایه ای/ پدر کرد عبد النبی نام او ×× همه شهد افشاند در کام او/ بسی روز در هند شب کرده بود ×× به فخر الزمانی لقب کرده بود/ به خاطر بسی داشت وصف جهان ×× عجائب بسی دیده بود از کسان ... /چو آمد به قزوین ز اقصای هند ×× به لب داشت دائم سخنها زهند/ شنیدم که میکرد نقلی قریب ×× که در عهد شاهی اورنگ زیب / فقیری ز مردان راه خدا ×× خداجوی و صاحب دل و با صفا، پایان: بیا ساقیا ای بت نوشخند ×× که مشتاق دیدارم و دردمند/ شرابی که کیف رسائی دهد ×× به من صبر مرد آزمائی دهد؛ هـ - مثنوی - ساقی نامه غلام شاگرد دارای 3 تمثیل: خرما، انگشتری و خریدار ماست در 283 بیت (44-46)، آغاز: شنیدم که گردید در اصفهان ×× غلامی به آقای خود هم زبان/ بگفتا به آقا ز روی نشاط ×× که داریم ما جنسها در بساط/ ولیکن ز خرما ندارم خبر ×× که یک من به چند است ای نامور/ به وی گفت آقا زلطف از نخست ×× چرا نرخ خرما نداری خبر/ بدان قیمت ونرخ خرمای ما ×× که یک من دو سنگ است آن را بها، پایان: تن خویش امروز اهل اساس ×× گذارند از بهر حفظ لباس .../ در این دور امروز هر بی خبر ×× غم کفش دارد ز پا بیشتر؛ و مثنوی روباهی که همراهی شتری برگزید از شفا (42 بیت): شنیدم که روباهی از طرف کشت ×× گذر کرد بر شهری از بهر گشت، پایان: نظر کن به آثار پروردگار ×× مشو غافل از فیض این نوبهار؛ ز - مثنوی حلاج نامه دارای 195 بیت (46-47) از احمدی در شرح گفتگوی چوب و کمان و پنبه و زه حلاجی است با یکدیگر. در این گفتگو هر یک از آنها سرگذشت خویش را بیان می‌دارد، نام مثنوی در این بیت آمده است: رمز این حلاج نامه یاد گیر ×× نکته ای در باب آن ارشاد گیر، آغاز: دوش در بازار صبحم شد گذر ×× کردم از حیرت زجانبها نظر/ ناگهان آمد مرا زار و خروش ×× از دکان یار حلاجم به گوش/ ساعتی چون کردم آنجا استماع ×× پنبه دیدم با کمان اندر سماع/ نغمه ای دارد کمان بس دردناک ×× پنبه در پایش همی غلطد به خاک ... / پنبه و موم و زه و چوب و دوال ×× میکنند از حال همدیگر سوال ... زه زبان بگشاد و گفت ای جان من ×× بشنو اکنون ناله و افغان من/ گوسفندی بودم اندر مرغدار ×× خورد و خوابی کرده بودم اختیار، پایان: رمز این حلاج نامه یاد گیر ×× نکته ای در باب آن ارشاد گیر/ از کمان و پنبه افغان بر نخواست ×× گفتگوی ما اشارتهای ماست ... / گفتهای احمدی ضایع مهل ×× بایدت کردن حذر در گوش و دل؛ ح - مثنوی داستان بقال شهر بلخ (8 بیت)، آغاز: بود در شهر بلخ بقالی ×× بیکران داشت در دکان مالی/ ابلهی رفت تا شکر بخرد ×× از غم و رنج و درد دل برهد، پایان: مردمان جهان همه زین سان ×× گشته از بهر سود جفت زیان؛ ط - مثنوی قضاء و قدر از طاهر (دارای 170 بیت) (47-48)، آغاز - شنیدم روزی از فرخنده فالی ×× چو گل آشفته ای صاحب کمالی/ فصاحت گستر و رنگین ترانه ×× فسون سازی و لیکن در فسانه. پایان: که او در آب و من در خاک میرم ×× ز ساحل این چنین بی باک میرم؛ ی - مثنوی قضاء و قدر سلیم، از سلیم طهرانی، محمد قلی. پیش از این، مثنوی ساده دل که شاید بخشی از این مثنوی سلیم است، آورده شد، آغاز موجود: خم آن زلف رو در میانه ×× چراغی بود اندر سجده خانه، پایان موجود: در این دریای پرشور آسیا نیست ×× خدا دست تو گیرد ناخدا کیست. یا - مثنوی ده و شهر با تضمین بیتی از سیلم طهرانی (72 بیت) (49-50) آغاز: شبی چون بخت عشاق از سیاهی به معنی صورت قهر الهی ... چنان بود آن شب احوالم پریشان ×× که سود اگر به کشتی روز طوفان ... دلم را از و طن شوق جدائی ×× ملول از شهر هم چون روستائی ... . جنونم عاقبت کرد از غم آزاد ×× نوید عشرتم از سیر ده داد/ به گوشم از سلیم این تازه در سفت ×× که ان روشن بیان در مدح ده گفت/ ز کنج ده فضای شهر به نیست ×× برای عیش جایی همچو ده نیست، پایان: ندارم سوی ده من بعد خواهش ×× ترم چون چشم خود از آب گردش؛ یب - سوز و گداز نوعی خبوشانی (49-50). آغاز: الهی خنده‌ام را نالکی ده ×× سر شکم را جگر پرکالکی ده، پایان: گلی بخش از گلستان خیلیم ×× دراین ره ساز آتش را دلیلم؛ خط: شکسته نستعلیق خوب، کا: آقا نور ابن حاج نقد علی، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز؛ 10گ (41-50) [ف: 23 - 651]