اسناد انجمن ایالتی آذربایجان

1. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8068 آغاز: 24 رجب- [شماره 2492]. انجمن محترم ولایتی دام بقائه. جناب آقای انتخاب الملک که از طرف ریاست مالیه آذربایجان بمباشرت مالیه آن صوب معین شده اند، عن الضروره از طرف انجمن محترم ولایتی لازمه مساعدت قانونی را درباره ایشان مرعی دارید که مشغول تمشیت امور مالیه آنجا بوده باشند. (امضا: محمد تقی الطباطبائی)؛ انجام: بالاخره میزانی برای وجه مخارج کلیه انجمن های. ... آذربایجان تصویب شده همین چند روزه ابلاغ آن به جنابان عالی خواهد رسید که مباشر مالیه آنجا ماه بماه عاید دارد. ازین بابت آسوده خاطر باشید. (امضا: امین التجار) از (گردآوری): ناصر الکتاب (دفتر دار انجمن) (قرن 14ق) دفتر حاضر و دفتر شماره بعدی، رونوشت اسناد ایالتی آذربایجان در سالهای 1328 و 1329ق (سالیان تجاوز روس‌ها به ایران) است. این دو مجلد که شامل برگ‌های نازک پوست پیازی است، رونوشت نامه‌ها و تلگراف‌های ارسالی و بعضا اسناد و نامه‌های مهم دریافتی انجمن را در خود ثبت کرده است. به نظر می‌رسد دفتر حاضر جلد نخستی داشته باشد که به شماره 2491 ختم می‌شده و شامل نامه‌های سال 1328ق بوده است. این مجموعه اسناد که یک جا و به این شکل، هیچ قرینی ندارد و منحصر به فرد به‌شمار می‌رود در کنار روزنامه انجمن، مهم‌ترین منابع مطالعه انجمن ایالتی آذربایجان در عصر مشروطه به شمار می‌رود. در این مجموعه اسناد رسیده از طهران و فرستاده شده به پایتخت، رونوشت تلگراف‌ها و نامه‌های انجمن به اداره‌های مالیه و غیره و انجمن‌های شهرهایی که صاحب انجمن ایالتی بوده اند دیده می‌شود. تاریخ نخستین رونوشت نامه، 24 رجب، خطاب به «انجمن محترم ولایتی - دام بقائه» و تاریخ آخرین رونوشت، 7 ربیع الاول، خطاب به «انجمن محترم ولایتی اردبیل» است. بررسی جزء به جزء این حجم از اسناد از وظیفه فهرست حاضر خارج است و خود فهرست مفصلی می‌طلبد که در دستور کتابخانه، بخش اسناد قرار می‌گیرد؛ خط: شکسته نستعلیق، بی‌کا، تا: 1328ق، رونوشت‌ها شاید به خط «ناصر الکتاب»، دفتر دار انجمن در آن سالیان باشد که در پایان هر نامه به امضای «امین التجار» یا «محمد تقی طباطبائی» (رئیس انجمن در سالهای پس از واقعه مجلس شورای ملی) و یا مهر انجمن رسیده است. دو گونه مهر در این مجموعه استفاده شده است: -مهر بیضی کوچک به سبک قدیم به خط نستعلیق- مهر بیضی بزرگ به سبک جدید به خط نستعلیق. صفحات این مجلد از 2492 تا 2655 نمره خورده است. کاغذهای دفتر پوست پیازی خارجی و گوشه بالای پشت برگه‌ها، از سمت چپ به راست به لاتین شماره صفحه خورده است. در هر صفحه معمولا دو یا بعضا یک رونوشت نامه یا تلگراف نوشته و در سمت راست هر رونوشت، تاریخ آن ثبت شده است. به دلیل نازک بودن اوراق، فقط در یک روی صفحات نوشته داریم که اغلب از پشت نیز جوهر آنها خواناست. روی لت سمت راست جلد دفتر، کاغذی چسبانده شده به خط ناصر الکتاب، به این محتوا: «نمره 5- دفتر کوپیه متفرقه شهر و خارج و داخل در تاریخ24رجب در نمره2492شروع شده. 1328 ناصر الکتاب دفتر دار»؛ جلد: مقوایی با روکش کاغذی مشکی دارای طرح موجی، 500گ، مختلف السطر، اندازه: 26/7×21/1سم [ف: 27/1 - 121]