نهج البلاغة

11. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 12452 آغاز: برابر؛ انجام: فیها بالمضمار الذی یجرون فيه إلى الغابة فإذا بلغوا خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن 6؛ افتادگی: انجام؛ این نسخه شریف، علاوه بر قدمت و نفاست و حواشی متنوع کهن، مزایای بسیاری بر سایر نسخه‌های کهن دارد، که از آن جمله: افزودگی‌هایی در پایان ابواب آمده: در برگ 127 پس از عنوان «باب المختار من كتب امير المؤمنين» با خط قرمز درشت، چنین آمده: «زيادة من نسخة كتبت على عهد المصنف رض» سپس 2 برگ که شامل 6 قطعه از فرموده‌های آن حضرت است، افزود شده و در پایان این افزوده، با خط قرمز نوشته شده «انتهت الزيادة»، دربرگ 161، در پایان «باب المختار من كتب امير المؤمنين» در حاشیه متن، چنین آمده: «زيادة من نسخة كتبت على عهد المصنف رضی الله عنه»، آن‌گاه قطعه‌ای از یکی از نامه‌های آن حضرت را آورده و در پایان می‌گوید: «هذا آخر ما خرج من المكاتبات» و سرانجام در پایان «باب المختار من حكم امير المؤمنين» (برگ پایانی) مجدداً عنوان قبلی تکرار شده، ولی متأسفانه، برگ انجام افتاده است با در نظر گرفتن این که این افزوده‌ها، غالباً در نسخه‌های موجود خطی و چاپی درج شده‌اند، این نتایج به دست می‌آید: 1. نسخه حاضر نخست بر اساس نگارش نخست مؤلف، آنگاه به نسخه دیگری که مؤلف در آن تجدید نظر کرده و به آن افزوده است، عرضه شده و مطالب افزوده، در این نسخه نیز درج گردیده است، 2. نسخه دیگری نیز در عصر تألیف موجود بوده که مؤلف، افزوده‌های خود را در آن نسخه، در جایگاه اصلی خود قرار داده، همچون نسخه‌های موجود شایع که در رأس آنها، نسخه شماره «3827» نگاشته شده به تاریخ «469هجری»این کتابخانه قرار گرفته که به قول زنده یاد استاد سید محمد (محیط طباطبایی)، رحمة الله علیه، «ام النسخ» نهج البلاغه‌های موجود می‌باشد و سرانجام این نتیجه قطعی نیز به دست می‌آید که مصنف بزرگوار، اعلی الله مقامه، برپایه قرار خود که در دیباچه کتاب، یاد کرده، موفق به نگارش و افزودن بازیافته‌های خود گردیده و شاید اختلاف کمی برخی از نسخه‌ها با یکدیگر، نتیجه همین اصل باشد، محشی، مصحح، یادداشتی در تاریخ 812 از «احمد بن محمد»؛ مهر: «بشرف المرتضى و ابنيه الحسن و الحسين» (بیضی)؛ جلد: تیماج، 184گ، 17سطر (10×15/5)، اندازه: 16×23/5سم [ف: 31-449]