النبض الكبير

3. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 3999/2 همراه با جوامع آن، تمام کتاب النبض (در شانزده مقاله) در آن هست بر خلاف دیگر مجموعه‌های جوامع اسکندرانیان که تنها جوامع چهار مقاله را دارد (نخستین مقاله از هر بخش) و ظاهراً علماء اسکندر جوامع همین چهار مقاله را نگاشته‌اند زیرا اصل مطلب هر یک از چهار بخش نبض (اصناف نبض تعریف نبض، اسباب و تقدمة المعرفه) در همان نخستین مقاله است و جالینوس در دیگر مقالات به نقض ابرام و بحث درباره اقوال و آراء و خاصه درباره کتاب نبض، تألیف رجیحانس پرداخته وی قسمت بزرگی از این کتاب را به خرده‌گیری از منطقیان (و اصحاب تعریف و حدود) و نقل مباحثات خود با آنان اختصاص می‌دهد، جالینوس خود در مقاله 4 (از قسم اول) می‌گوید: «انی کنت حملت منذ اول الامر فی هذا الکتاب انه یکتفی فی امر النبض باربعة اقسام قد ذکرتهامراراً شتی: 1- هذا القسم الذی نحن فیه و 2- القسم الذی یذکر فیه تریف النبض و 3- القسم الذی اذکر فیه الاسباب الفاعله للنبض و 4- القسم الذی اذکر فیه تقدمة المعرفه الکائنة من النبض و لکن لما اضطرنی کثیر من اصحابی ان اضع کتابا مفردا امتحن فیه کتاب ارجیحانس فی النبض فا بین ماهومن قوله صواب و ما لیس بصواب صار ذلک»، در پایان این مقاله نیز در همین زمینه می‌گوید: «قد قلت فی اول المقاله 2فی هذا الکتب انی قد استمیت صفة جميع ما ينتفع به من امر النبض فی اعمال الطب فى المقاله الاولى ... و اسماء ماله اسم منها و سالت من احب ان ستعجل الانتفاع بعلم النبض ان یاخذ بعدفراغه للمقالة الاولى من هذا القسم ... فی قرائة القسم 2 الذی اذکر فيه تعريف النبض و هو 4 مقاله ... ثم بعد هذا قرائة القسم 3 الذی اذکر فيه اسباب النبض و هو ايضا 4 مقالات هم ناخذ بعد ذلک فی تقدمة المعرفه ... و اما ما ذکرته بعد ذلک فی هذه المقاله نانما السبب في ذکری له كان كثرة فضول الاطباء ... فان قوما من اصحابی سالونی ان اذکره و مکثت دهر اطویلا لااجيبهم - لانی کنت ارى ان الا جودان لا اتعرض لذكرما لا ينتفع به و ما هو فضل»، کتاب‌های جالینوس که با جوامع آن از اسکندرانیان در این مجموعه است: کتاب تعریف علل الاعضاء الباطنه (یا الاعضاء الآلمه شش مقاله)، کتاب النبض الكبير (در شانزده مقاله)، کتاب اصناف الحمیات (دو مقاله)، کتاب البحران (سه مقاله)، کتاب ایام البحران (سه مقاله ناتمام)؛ بی‌کا، تا: قرن 12؛ جلد: تیماج، 25سطر ، اندازه: 20/5×31سم [ف: 10/4-2219؛ فهرست رایانه‌ای ج4-1045]