شناسنامه کالبدشناسی نسخه خطی
اصل نسخه (دستخط مؤلف)
پیوند کوتاه:
/m/305739
نشانهای نسخهشناسی و کالبدشناسی
اصل نسخه (دستخط مؤلف)
✓
حواشی به خط مؤلف
—
تذهیب و سرلوح
✓
نگاره و نقاشی
—
تصحیحشده (مصحح)
—
دارای حواشی (محشی)
—
سطور مجدول (جدولبندی)
✓
دارای رکابه (پایصفحه)
—
مقابله و بلاغ
—
چاپ عکسی / فاکسیمیله
—
مشخصات کاتب و تاریخ کتابت
- نام کاتب:
- دستخط مؤلف (فروغ نائینی، محمد علی)
- تاریخ کتابت:
- 1249ق (1249 هـ.ق)
- محل کتابت:
- نامشخص
- ردیف ثبت در مأخذ:
- ردیف 1 (در فنخا)
ویژگیهای مادی و ظاهری نسخه
- نوع و اقلام خط:
- نستعلیق، نسخ
- تعداد برگ و سطر:
- 676 برگ • 10 سطر
- ابعاد و اندازه (سانتیمتر):
- 18×28/8سم
- کاغذ و جلد:
- اصفهانی • مقوا
آغاز نسخه
« عریضه ای است بخاک پای کیمیا آثار – خاک رهگذار رخش باد سرعت را ابروی مردم دیده امید ساخته ... التفات شاهانه آرزو داشته ... و روز و شب در سفر وحضر حضرت آسمان مقر را مواظب خدمت بوده و دقیقه ای از دقایق اهتمام و اجتهاد را مهمل و متروک نگذاشته ... و این قصیده بهاریه که کاتب راست درین مقام مناسب افتاده تحریر رفت. القصیده بهاریه. باز شد فصل بهار و گشت گلشن چون نگار ×× حبذا کلکشت گلشن مرحبا فصل بهار / ظل حق فتحعلی شاه آنکه بر عالم بود ×× طاعت او فرض بعد از طاعت پروردگار »
انجام نسخه
« داد خود میخواستم از گردش گردون فروغ ×× راه اگر در بزم شاه دادگر میداشتم / جم نشان فتحعلی شه آنکه با جمشید چرخ ×× همسری میجستم ار در پاش سر میداشتم. رباعی: بر در گه دارای جهان خواهم شد ×× در داد ز بیدادگران خواهم شد / سر خط غلامی بسگش خواهم داد ×× و آزاد ز دست این و آن خواهم شد
میرزا محمد مهدی بن میرزا محمد باقر متخلص به بهجت و ملقب به فروغ الدین که در اشعار و تالیفات خویش به نام فروغ تخلص میکرده به سال 1249ق، در این نسخه مطالب و عناوینی منظوم و منثور به زبان فارسی و عربی در مدح و قدح فتحعلیشاه و بعضی از شاهزادگان قاجار و ذکر حسب و نسب آن قبیله سخن رفته است و شامل مکاتبات، مراسلات، منشات و عرایضی است که با انشائی مقید و مصنوع به رشته تحریر کشیده شده است، عناوین بدین صورت است: عریضهای به خاکپای کیمیا آثار، – ذکر جلوس خسرو کامکار، – قصیده در مدح فتحعلیشاه، –ذکر نزول برف در فصل بهار در سال 1214 هجری قمری که بیست و پنج روز از نوروز گذشته بوده است، – در بیان حسب و نسب فتحعلیشاه، – ذکر تسخیر دامغان در عهد خاقان، –بند ترجیعی موشح به نام همایون، – قطعهای خطاب به صدر اعظم دیوان همایون، – ذکر ورود ایلچی روس به دربار معدلت مانوس، – صورت نامهای که از جانب بانوی حریم خلافت کبری والده نواب کیکاوس میرزا به والده امپراطور روس راجع به محبت و موالفت و یک جهتی دو دولت ایران و روس، – مراسلهایکه از جانب مهد علیا و ستر کبری همشیره نواب فتح الله میرزا به زوجه امپراطور روس نگارش یافته راجع به عهد دوستی و مودت دولتین، – مختصری از احوال همایون شاهنشاهی که بر صدر تذکرة الشعرا نگارش یافته، – ذکر شمهای از اخلاق اعلیحضرت ظل اللهی و بعضی از مویدات اقبال همایونی، – نظم و نثر در وصف عمارت کاخ بلور شاهنشاهی، – شرحی که در بقعه شریفه امامزاده واقعه در ساوجبلاغ بر احجار منصوبه مثبت و منبت شده، – قباله نکاحی که هنگام سور میمون شاهزادگان کامکار نگارش یافته، – دیباچه قباله که در وقت بیع و نترای مزرعه موسومه به مبارکه تحویل شد، – خطبه بی نقطه، – خطبه که بر عنوان محضر سیادت سیدی نوشته شد، – شرحی که در آخر دعای جوشن کبیر به جهت قبله عالم روحنا فداه آقا زین العابدین خوشنویس نوشته نگارش یافته متجاوز از شصت اسم دعا بطریق ایهام در آن مندرج است، – صورت نامه همایون که در جواب نامه سلطان محمود خان خواندگار روم مصحوبی سید عبدالوهاب سفیران دولت بهیه نوشته شده راجع به عقد قرارداد مودت و دوستی دولتین، – صورت رقیمه همیون که در جواب ذریعه شاه زمان افغان نوشته شده راجع به تعیین حسنعلی میرزا والی مملکت خراسان به مهمانداری ایام مسافرت جهت شاه زمان و مترقب حصول ملاقات وی، – صورت رسیله همایون که به جناب سلطان العلما حاجی میر محمد حسین اصفهانی امام جمعه در باب انقاد عبا سمت نگارش یافته، – صورت رسیله همایون که به جناب آقا سید مجتهد محمد در فوت مرحمت پناه آقا سید علی به رسم تسلیت و تعزیت سمت ترقیم یافته است، –عنوان مراسله همایون که به شیخ المشایخ شیخ احمد احسائی سمت ترقیم یافته، –صورت رسیله همایون که به جناب شیخ محمد حسن سمت ترقیم یافته، – صورت فرمانی که به شاهزادگان منوچهر میرزا و کیومرث میرزا صادر شده، – فرمانی که به افتخار وزیر دولت انگلیس در باب انفاد نشان شرف اصدار یافته، – صورت فرمانی که در باب تفویض دارائی دار الملک تهران به نواب کامیاب والا شاهزاده اعظم علی خان شرف اصدار یافته، – صورت فرمانی که در باب انفاد خلعت نوروزی به برخی از خواص امرا صادر شده، – صورت فرمانی که در باب اعطای لقب سلطان العلمائی به جناب حاجی میر محمد حسن امام جمعه و جماعت دار السلطنه اصفهان شرف اصدار یافته است، – فرمان نیابت استیفای ممالک که به اسم مقرب الخاقان میرزا خانلر نوشته شده، – صورت فرمان خانی میرزا تقی خان جواهری باشی، – عنوان فرمان نیابت صدارت اصفهان به اسم میرزا محمد نوشته شده، – صورت فرمان امان نامه امان الله خان والی کردستان، – صورت عریضهای که بر حسب امر همایون از جانب مقرب الخاقان حاجی محمد حسین خان به نواب نایب السلطنه عباس میرزا نوشته شده در خصوص ارسال یکصد باب چادر جهت نزول ملتزمین در جنگ، – مراسلهای که بر حسب تکلیف یکی از امنای دولت قاهره به رسم امتحان بالبدیهه در طلب کتاب وصاف در چادر دفتر خانه نگارش یافته، – قصایدی در شکر نعمت ادراک خدمت درگاه فلک جاه فتحعلی شاه قاجار »
مهرها، یادداشتهای تملک و وقفیات نسخه
مهر: ناصرالدین شاه قاجار
فنخا
مشخصات مأخذ و استناد فهرستنگاری:
فهرستگان نسخههای خطی ایران (فنخا)، به کوشش مصطفی درایتی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
جلد 31 • صفحه 936 • ردیف 1
متن فنخا:
1. تهران؛ سلطنتی؛ شماره نسخه: 826
آغاز: عریضه ای است بخاک پای کیمیا آثار – خاک رهگذار رخش باد سرعت را ابروی مردم دیده امید ساخته ... التفات شاهانه آرزو داشته ... و روز و شب در سفر وحضر حضرت آسمان مقر را مواظب خدمت بوده و دقیقه ای از دقایق اهتمام و اجتهاد را مهمل و متروک نگذاشته ... و این قصیده بهاریه که کاتب راست درین مقام مناسب افتاده تحریر رفت. القصیده بهاریه. باز شد فصل بهار و گشت گلشن چون نگار ×× حبذا کلکشت گلشن مرحبا فصل بهار / ظل حق فتحعلی شاه آنکه بر عالم بود ×× طاعت او فرض بعد از طاعت پروردگار؛ انجام: داد خود میخواستم از گردش گردون فروغ ×× راه اگر در بزم شاه دادگر میداشتم / جم نشان فتحعلی شه آنکه با جمشید چرخ ×× همسری میجستم ار در پاش سر میداشتم. رباعی: بر در گه دارای جهان خواهم شد ×× در داد ز بیدادگران خواهم شد / سر خط غلامی بسگش خواهم داد ×× و آزاد ز دست این و آن خواهم شد
میرزا محمد مهدی بن میرزا محمد باقر متخلص به بهجت و ملقب به فروغ الدین که در اشعار و تالیفات خویش به نام فروغ تخلص میکرده به سال 1249ق، در این نسخه مطالب و عناوینی منظوم و منثور به زبان فارسی و عربی در مدح و قدح فتحعلیشاه و بعضی از شاهزادگان قاجار و ذکر حسب و نسب آن قبیله سخن رفته است و شامل مکاتبات، مراسلات، منشات و عرایضی است که با انشائی مقید و مصنوع به رشته تحریر کشیده شده است، عناوین بدین صورت است: عریضهای به خاکپای کیمیا آثار، – ذکر جلوس خسرو کامکار، – قصیده در مدح فتحعلیشاه، –ذکر نزول برف در فصل بهار در سال 1214 هجری قمری که بیست و پنج روز از نوروز گذشته بوده است، – در بیان حسب و نسب فتحعلیشاه، – ذکر تسخیر دامغان در عهد خاقان، –بند ترجیعی موشح به نام همایون، – قطعهای خطاب به صدر اعظم دیوان همایون، – ذکر ورود ایلچی روس به دربار معدلت مانوس، – صورت نامهای که از جانب بانوی حریم خلافت کبری والده نواب کیکاوس میرزا به والده امپراطور روس راجع به محبت و موالفت و یک جهتی دو دولت ایران و روس، – مراسلهایکه از جانب مهد علیا و ستر کبری همشیره نواب فتح الله میرزا به زوجه امپراطور روس نگارش یافته راجع به عهد دوستی و مودت دولتین، – مختصری از احوال همایون شاهنشاهی که بر صدر تذکرة الشعرا نگارش یافته، – ذکر شمهای از اخلاق اعلیحضرت ظل اللهی و بعضی از مویدات اقبال همایونی، – نظم و نثر در وصف عمارت کاخ بلور شاهنشاهی، – شرحی که در بقعه شریفه امامزاده واقعه در ساوجبلاغ بر احجار منصوبه مثبت و منبت شده، – قباله نکاحی که هنگام سور میمون شاهزادگان کامکار نگارش یافته، – دیباچه قباله که در وقت بیع و نترای مزرعه موسومه به مبارکه تحویل شد، – خطبه بی نقطه، – خطبه که بر عنوان محضر سیادت سیدی نوشته شد، – شرحی که در آخر دعای جوشن کبیر به جهت قبله عالم روحنا فداه آقا زین العابدین خوشنویس نوشته نگارش یافته متجاوز از شصت اسم دعا بطریق ایهام در آن مندرج است، – صورت نامه همایون که در جواب نامه سلطان محمود خان خواندگار روم مصحوبی سید عبدالوهاب سفیران دولت بهیه نوشته شده راجع به عقد قرارداد مودت و دوستی دولتین، – صورت رقیمه همیون که در جواب ذریعه شاه زمان افغان نوشته شده راجع به تعیین حسنعلی میرزا والی مملکت خراسان به مهمانداری ایام مسافرت جهت شاه زمان و مترقب حصول ملاقات وی، – صورت رسیله همایون که به جناب سلطان العلما حاجی میر محمد حسین اصفهانی امام جمعه در باب انقاد عبا سمت نگارش یافته، – صورت رسیله همایون که به جناب آقا سید مجتهد محمد در فوت مرحمت پناه آقا سید علی به رسم تسلیت و تعزیت سمت ترقیم یافته است، –عنوان مراسله همایون که به شیخ المشایخ شیخ احمد احسائی سمت ترقیم یافته، –صورت رسیله همایون که به جناب شیخ محمد حسن سمت ترقیم یافته، – صورت فرمانی که به شاهزادگان منوچهر میرزا و کیومرث میرزا صادر شده، – فرمانی که به افتخار وزیر دولت انگلیس در باب انفاد نشان شرف اصدار یافته، – صورت فرمانی که در باب تفویض دارائی دار الملک تهران به نواب کامیاب والا شاهزاده اعظم علی خان شرف اصدار یافته، – صورت فرمانی که در باب انفاد خلعت نوروزی به برخی از خواص امرا صادر شده، – صورت فرمانی که در باب اعطای لقب سلطان العلمائی به جناب حاجی میر محمد حسن امام جمعه و جماعت دار السلطنه اصفهان شرف اصدار یافته است، – فرمان نیابت استیفای ممالک که به اسم مقرب الخاقان میرزا خانلر نوشته شده، – صورت فرمان خانی میرزا تقی خان جواهری باشی، – عنوان فرمان نیابت صدارت اصفهان به اسم میرزا محمد نوشته شده، – صورت فرمان امان نامه امان الله خان والی کردستان، – صورت عریضهای که بر حسب امر همایون از جانب مقرب الخاقان حاجی محمد حسین خان به نواب نایب السلطنه عباس میرزا نوشته شده در خصوص ارسال یکصد باب چادر جهت نزول ملتزمین در جنگ، – مراسلهای که بر حسب تکلیف یکی از امنای دولت قاهره به رسم امتحان بالبدیهه در طلب کتاب وصاف در چادر دفتر خانه نگارش یافته، – قصایدی در شکر نعمت ادراک خدمت درگاه فلک جاه فتحعلی شاه قاجار؛ خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1249ق؛ مجدول، با سرلوح، مذهب؛ مهر: ناصرالدین شاه قاجار؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوا، 676ص، 10-12سطر، اندازه: 18×28/8سم [ف: 7-725]