شناسنامه کالبدشناسی نسخه خطی
پیوند کوتاه:
/m/29308
نشان‌های نسخه‌شناسی و کالبدشناسی
اصل نسخه (دستخط مؤلف)
—
حواشی به خط مؤلف
—
تذهیب و سرلوح
—
نگاره و نقاشی
—
تصحیح‌شده (مصحح)
—
دارای حواشی (محشی)
—
سطور مجدول (جدول‌بندی)
—
دارای رکابه (پای‌صفحه)
—
مقابله و بلاغ
—
چاپ عکسی / فاکسیمیله
—
مشخصات کاتب و تاریخ کتابت
- نام کاتب:
- نامشخص
- تاریخ کتابت:
- دهه اول رجب 574 و اتمام کتاب جمعه 14 محرم 575ق (574 هـ.ق)
- محل کتابت:
- نامشخص
- ردیف ثبت در مأخذ:
- ردیف 1 (در فنخا)
ویژگی‌های مادی و ظاهری نسخه
- نوع و اقلام خط:
- نسخ (تحریری)
- تعداد برگ و سطر:
- 168 برگ • 25 سطر
- ابعاد و اندازه (سانتی‌متر):
- 17/4×24/9سم
- کاغذ و جلد:
- ضخیم • مقوایی با روکش تیماج قهوه‌ای دارای جدول ضربی گرهی در اطراف و یک جدول داخلی که درون آن ترنج، دو سرترنج و چهار لچک با نقش گل و بوته اسلیمی ضرب شده است
آغاز نسخه
منطبق بر آغاز اثر (در مأخذ: «برابر»)
« (آغاز جلد اول:) بسمله، الحمد لله على ما ألهم من معرفته و هدی و اليه من سبيل طاعته. .. و بعد فانی مثبت بتوفيق الله و معرفته ما سألت أيدك الله اثباته من اسماء أولادهم و طرف من أخبارهم »
انجام نسخه
« كثير من ذلك لمثل ما ذكرناه فلا ينبغى ان ينسبنا احد فيما تركناه من ذلك الى الاهمال و لا يحمله.
نسخه حاضر از کهنه‌ترین‌هاست که بخش اول و آخر آن از نیمه نخست سده ششم و اوراق زیادی از وسط کتاب به خط نسخ مشکول مورخ 589ق است. مزیت دیگرش کامل بودن آن است که فقط یک برگ از انجام را که گویا شامل رقم کاتب و چند سطر پایانی متن بوده ندارد »
مهرها، یادداشت‌های تملک و وقفیات نسخه
مهر: «دخل فی نوبتی و انا العبد الجانی، ابن محمد امین محمد تقی الرازی سنه 1138» و مهر بیضی دارای نقش گل و به خط نستعلیق، وی یک بار نیز به سال 1134/1132 تملک و مهر زده که سیاه و وصالی شده است، تملک مورخ 1091ق که سیاه شده ولی خوانده می‌شود: «دخل فی نوبتی عن عوارى الدهر الفانی الى العبد. .. ابن میرزا خان محمد امین طهرانی»
مهر بیضی با نقش و نگار اسلیمی و به خط ثلث در بالا شروع می‌شود و به مهری هشت ضلعی که درست نگرفته (نمونه این مهر در برگ پایانی هم هست که نگرفته) ختم می‌شود، متن وقفنامه نیز چنین است: «وقف نمودند سرکار عفت آثار و طهارت شعار. .. علیه عالیه علویه سیده بیگم خانم زیدت توفیقاتها این کتاب را بر کافه طلاب علوم دینیه و تولیت را تفویض فرمودند بجناب مستطاب فضایل نصاب فرزندشان آقای آقا حسین سلمه الله و بعد ایشان باوصیای باقیه واقفه و بعد آنها با مطلق اولاد آقا حسین و اولاد. .. واقفه اعم از ذکور و اناث که منسوب بواقفه باشند، خواه از جانب پدر منسوب باشند، خواه از جانب مادر. یعنی بیکی از آنها که ارشد و اصلح باشند. .. فی جمادی الثانیه 1316»
مهر: به خط نستعلیق و به جوهر آبی روی برگ بدرقه نسخه خورده که سجع آن به دلیل رطوبت درست خوانده نمی‌شود ولی یکی از این دو صورت است: «عبده علی بن الحکیم / حسین بن علی الحکیم» (بیضی)
تملک و مهر: «دخل فی نوبتی و انا العبد الجانی، ابن محمد امین محمد تقی الرازی سنه 1138» و مهر بیضی دارای نقش گل و به خط نستعلیق، وی یک بار نیز به سال 1134/1132 تملک و مهر زده که سیاه و وصالی شده است، تملک مورخ 1091ق که سیاه شده ولی خوانده می‌شود: «دخل فی نوبتی عن عوارى الدهر الفانی الى العبد. .. ابن میرزا خان محمد امین طهرانی»
وقف نامه با مهر بیضی با نقش و نگار اسلیمی و به خط ثلث در بالا شروع می‌شود و به مهری هشت ضلعی که درست نگرفته (نمونه این مهر در برگ پایانی هم هست که نگرفته) ختم می‌شود، متن وقفنامه نیز چنین است: «وقف نمودند سرکار عفت آثار و طهارت شعار. .. علیه عالیه علویه سیده بیگم خانم زیدت توفیقاتها این کتاب را بر کافه طلاب علوم دینیه و تولیت را تفویض فرمودند بجناب مستطاب فضایل نصاب فرزندشان آقای آقا حسین سلمه الله و بعد ایشان باوصیای باقیه واقفه و بعد آنها با مطلق اولاد آقا حسین و اولاد. .. واقفه اعم از ذکور و اناث که منسوب بواقفه باشند، خواه از جانب پدر منسوب باشند، خواه از جانب مادر. یعنی بیکی از آنها که ارشد و اصلح باشند. .. فی جمادی الثانیه 1316»
وقفنامه بسیار مهم زیر که بخشی از آن روی قسمت وصالی شده کناره طولی برگ عنوان نوشته شده است، این وقف نامه با مهر بیضی با نقش و نگار اسلیمی و به خط ثلث در بالا شروع می‌شود و به مهری هشت ضلعی که درست نگرفته (نمونه این مهر در برگ پایانی هم هست که نگرفته) ختم می‌شود، متن وقفنامه نیز چنین است: «وقف نمودند سرکار عفت آثار و طهارت شعار. .. علیه عالیه علویه سیده بیگم خانم زیدت توفیقاتها این کتاب را بر کافه طلاب علوم دینیه و تولیت را تفویض فرمودند بجناب مستطاب فضایل نصاب فرزندشان آقای آقا حسین سلمه الله و بعد ایشان باوصیای باقیه واقفه و بعد آنها با مطلق اولاد آقا حسین و اولاد. .. واقفه اعم از ذکور و اناث که منسوب بواقفه باشند، خواه از جانب پدر منسوب باشند، خواه از جانب مادر. یعنی بیکی از آنها که ارشد و اصلح باشند. .. فی جمادی الثانیه 1316»
فوائد و رسائل مندرج در نسخه:
21 سطر ( ریخ) (تاریخ‌دار)
یادداشت‌های انتقادی و تصحیحی فهرست‌نگار:
•
؟
فنخا
مشخصات مأخذ و استناد فهرست‌نگاری:
فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، به کوشش مصطفی درایتی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
جلد 3 • صفحه 103 • ردیف 1
متن فنخا (مأخذ نسخه خطی):
1. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8092
آغاز: برابر
انجام: كثير من ذلك لمثل ما ذكرناه فلا ينبغى ان ينسبنا احد فيما تركناه من ذلك الى الاهمال و لا يحمله.
نسخه حاضر از کهنه‌ترین‌هاست که بخش اول و آخر آن از نیمه نخست سده ششم و اوراق زیادی از وسط کتاب به خط نسخ مشکول مورخ 589ق است. مزیت دیگرش کامل بودن آن است که فقط یک برگ از انجام را که گویا شامل رقم کاتب و چند سطر پایانی متن بوده ندارد؛ خط: نسخ تحریری، ابوالحسن بن ابی سعد بن ابی الحسن بن محمد بن احمد بن عبدویه، تا: دهه اول رجب 574 و اتمام کتاب جمعه 14 محرم 575ق؛ افتادگی: انجام (یک برگ)؛ از آغاز تا برگ 37 و از برگ 150 تا پایان به خط نسخ نیمه نخست قرن ششم و از برگ 38 تا 149 به خط نسخ مشکول مایل به تعلیق حسن بن علی احمد [؟] بن علی بن رستم در 589ق، این کاتب در برگ 87ر در پایان جزء اول کتاب چنین رقم زده است: «و فرغ من تسوید بياضه العبد الفقير المحتاج الى رحمة ربه الحسن بن علی احمد بن علی بن رستم يوم الجمعه الثالث و العشرون صفر سنه تسع و ثمانین و خمس مائة هجرة نبوية حامدا لله تعالى على نعمائه و مصليا على رسوله محمد و آله و سلم تسليما كثيرا. و حسبنا الله وحده و نعم الوكيل. .. معين و اقوی دلیل»، شخصی به نام محمد بن محمد بن محمد بن ابی منصور بن هندی علوی حسینی، نسخه را در سه‌شنبه ششم شوال 666ق بررسی و گویا مقابله کرده است و در پایان همین جزء نخست به خط جلی چنین نوشته است: «نظر فيه افقر عباد الله و احوجهم لمغفرته محمد بن محمد بن محمد بن ابی منصور بن هندی العلوی الحسینی المجاور بمرقد الکاظم علیه السلم و ذلك فی یوم الثلثا سادس شهر شوال من سنه ست و ستین و ستمائة. رحم الله من قرأ و يرحم عليه و على والديه و على جميع المومنين و المومنات الاحياء منهم و الاموات فی مشارق الارض و مغاربها سهلها و جبلها»، اکثر برگ‌های بخش تاریخ‌دار دارای رکابه است، بخش تاریخ‌دار، در همان عصر کتابت تصحیح شده و در برخی برگ‌ها علامت «بلغت المقابله» دارد، تمامی نسخه نیز یک بار در قرن 11 یا 12 مقابله و تصحیح شده که گویا انتهای آسیب دیده پائین برگ آخر نسخه - که بخش مهمی از آن در وصالی فرو رفته - مربوط به همین تصحیح‌ها باشد، رکابه‌های بخش بدون تاریخ نسخه نیز گویا کار همین مقابله‌گر باشد، در مواردی هم حواشی توضیحی در کناره‌ها به چشم می‌خورد مثلاً در شرح برخی لغات به نقل از قاموس (گویا کتابت قرن دهم) یا به نقل از «ناسخ» (گویا کتابت قرن سیزدهم) و غیره، البته توضیحات قدیمی‌تر که به عصر کتابت نسخه برگردد نیز در جای جای حاشیه‌ها به چشم می‌آید؛ تملک و مهر: «دخل فی نوبتی و انا العبد الجانی، ابن محمد امین محمد تقی الرازی سنه 1138» و مهر بیضی دارای نقش گل و به خط نستعلیق، وی یک بار نیز به سال 1134/1132 تملک و مهر زده که سیاه و وصالی شده است، تملک مورخ 1091ق که سیاه شده ولی خوانده می‌شود: «دخل فی نوبتی عن عوارى الدهر الفانی الى العبد. .. ابن میرزا خان محمد امین طهرانی»؛ وقفنامه بسیار مهم زیر که بخشی از آن روی قسمت وصالی شده کناره طولی برگ عنوان نوشته شده است، این وقف نامه با مهر بیضی با نقش و نگار اسلیمی و به خط ثلث در بالا شروع می‌شود و به مهری هشت ضلعی که درست نگرفته (نمونه این مهر در برگ پایانی هم هست که نگرفته) ختم می‌شود، متن وقفنامه نیز چنین است: «وقف نمودند سرکار عفت آثار و طهارت شعار. .. علیه عالیه علویه سیده بیگم خانم زیدت توفیقاتها این کتاب را بر کافه طلاب علوم دینیه و تولیت را تفویض فرمودند بجناب مستطاب فضایل نصاب فرزندشان آقای آقا حسین سلمه الله و بعد ایشان باوصیای باقیه واقفه و بعد آنها با مطلق اولاد آقا حسین و اولاد. .. واقفه اعم از ذکور و اناث که منسوب بواقفه باشند، خواه از جانب پدر منسوب باشند، خواه از جانب مادر. یعنی بیکی از آنها که ارشد و اصلح باشند. .. فی جمادی الثانیه 1316»؛ مهر: به خط نستعلیق و به جوهر آبی روی برگ بدرقه نسخه خورده که سجع آن به دلیل رطوبت درست خوانده نمی‌شود ولی یکی از این دو صورت است: «عبده علی بن الحکیم / حسین بن علی الحکیم» (بیضی)؛ کاغذ: ضخیم، جلد: مقوایی با روکش تیماج قهوه‌ای دارای جدول ضربی گرهی در اطراف و یک جدول داخلی که درون آن ترنج، دو سرترنج و چهار لچک با نقش گل و بوته اسلیمی ضرب شده است، 168گ، 21 سطر (بی‌تاریخ) و 25 سطر (تاریخ‌دار)، اندازه: 17/4×24/9سم [ف: 27/1 - 169]