مرآة المثول

« بسمله و به ثقتی. الحمد الله رب العالمین و الصلاة و السلام على محمد و آله الطیبین و بعد این رساله‌ای است از کمترین بندگان علی قلی بن قرچغای خان در بیان اثبات مثل عقلیه و خیالیه مستغنی از ماده و موضوع چنانکه صریح آیات قرآن عظیم و احادیث انبیاء و اوصیاء و کلام حکماء الهی مانند انباذقلیس و فیثاغورس و سقراط و افلاطون و ارسطاطالیس است در حکمت خاصه عالیه شرقیه یعنی اثولوجیا و مصحح تحقق و ثبوت بهشت و دوزخ و اعراف جسمانی است در خارج ذهن و کانه ایمان و اقرار به ثبوت این نحو عالم در خارج ذهن از جمله ضروریات دین است هر چند که شیخ الرئیس و معلم ثانی و اکثر محققین حکماء متقدمین و متاخرین حتی حکیم بزرگ ارسطاطالیس در حکمت عامیه مشائیه چنانک فارابی در جمع بین الرایین گوید دلایل بر ابطال عالم مثل گفته اند ازین جهت صریح آیات و احادیث وارده در باب ثبوت عالم مثال را تاویل کرده‌اند چنانکه در باب چهارم ذکر خواهم کرد ... اما حق مقام این است که مادامی که آن دلایل را که به حسب مرتبه تعلیم حکمت عامیه به حسب ظاهر برهان قوی است و به حسب مرتبه حکمت خاصه مترقیه شبهات است کسی دفع نکرده باشد محال که اثبات و اقرار به عالم مثال تواند نمود. و درین مدت ندیدم که کسی رفع کرده باشد و شیخ محیی الدین و شیخ شهاب الدین و عارف محقق صدر الدین شیرازی اگر چه در مصنفات خود اثبات عالم مثال نموده اند اما ندیده ام که دلایل حکمت مشائین را چنانکه باید و شاید دفع کرده باشند. و این فقیر بی بضاعت نیز تا مدت شصت و دو سال که از عمرم گذشته بود دفع دلایل ایشان نمی‌توانستم کرد چنانکه فحول حکمای متقدمین و متاخرین نکرده بودند تا آنکه در اواخر سنه شصت و دو از نور و الهام الهی به توسط نور حضرات ائمه معصومین ع مقدمه حدسیه قدسیه نورانیه بر خاطر قاصر این فقیر لامع و سطع شده رفع آن شکوک و شبهات کرده و بی تاویل و توجیه اقرار و تصدیق به ثبوت عالم مثال کرده‌ام، این رساله را به یادگار نوشتم و مبوب به چهار باب و مفصل به هفت فصل و مختم به خاتمه کرده مرآت المثول نام نهادم ... »