مجمل الحکمة

58. اراک؛ دهگان؛ شماره نسخه: 106 آغاز: برابر؛ انجام: در نزد خدا هیچ قدر ندارد. تمام شد کتاب «مجمل الحکمه» که اختیار و ترجمه رسایل اخوان الصفا است و همگی سپاس و ستایش خدایراست جل جلاله ... انا الاقل محمد باقر فی شهر 19 ذی قعده الحرام 1370 بعد از پایان رساله پنجم از قسم اول از ریاضیات، کاتب احوال و مراتب خاندان مؤلف و مختصری در سرگذشت نسخه نگاشته، که چنین است: «در کتاب اخوان الصفا و خلان الوفا تألیف علامه فهامه شریف سید احمد ابن عبدالله ابن محمد مکتوم ابن اسماعیل ابن الامام المغارب و المشارق حضرت جعفر صادق علیه السلام و حال این سید اجل از ریاض الجنان تألیف ملا اشرف ابن عبدالولی اسماعیلی چنان به وضوح انجامیده که هرگاه امام زاده اسماعیل روبروی والد ماجد خود رحلت کرد، پسرش محمد مکتوم در ظل رأفت جد خود پرورش یافته در مدینه منوره مستتر الحال می‌زیست، ... سید احمد حاصل این 51 رساله در یک رساله نوشته، نامش «جامعه» گذاشته و رساله دیگر موسوم به «جامعه الجامعه» نوشته و این هر دو رساله عزیز الوجودند، ... در عهد امیر تیمور رسایل اخوان الصفا به فارسی ترجمه گردید و متفرق بود، تا این که نسخه علیقه از کتب خانه سردفتر مورخان ابوالفضل مولانا محمد عباس ... معروف بشهاب الیمینی الشیروانی ابن حاج میرزا محمد تقی خان همدانی ابن اشرف الوزرا، الشهید السعید مستوفی الممالک دولت نادر میرزا محمد علی ابن عمدة الوزراء میرزا ابراهیم خان ابن الزکی الجواد یوسف الانصاری الخزرجی السلیمی المدنی بدست خاکسار میرزا محمد ملک الکتاب افتاد در سنة 1301 ... بهر حال محمد باقر ابن ملا سلطانعلی گواری نسخه مغلوطی بدست آورد از عهد امیر تیمور، با وجود اغلاط فاحشه، اکثر مطالب، او را از ارتباط انداخته ... اگر این نسخه در بمبئی به چاپ نرسیده بود، نظیری از نسخه‌های او بدست نمی‌آمد، که این نسخه را با او مقابله نماید ...، چنانکه این کتاب از کتب مرحوم شیخ ابراهیم بروجردی بوده و بعد از آن بدست مرحوم آخوند ملا محمد تقی گلپایگانی ساکن دار السرور افتاده ... اکنون به واسطه اندک چیزی بدست حقیر افتاده است، سنة 1302 ذی قعده مطابق بارس ئیل ترکی»، نسخه حاضر بسیار کهن و قدیمی است، از رسم الخط آن می‌توان فهمید که در دوران مؤلف استنساخ شده، اول و آخر افتاده و به طریقی تجدید کتابت گردیده، گر چه کاتب اولیه آن شخص کم اطلاعی بوده، اما با این وجود نسخه نفیسی است و مشتمل بر چهار قسم: عقلیات، طبیعیات، ریاضیات و الهیات و محتوی است بر پنجاه و یک رساله: قسم اول در ریاضیات و آن دارای هفده رساله است، رساله 1. در ارثماطیقی، 2. در مدخلی از علم هندسه، 3.در مختصری از علم نجوم، 4.در مختصری از علم موسیقی، 5. در هیأت زمین، 6. در نسبت عدد هندسی، 7.در صفت‌های علم، 8 در صفت‌های عملی، 9. در اختلاف اخلاق، 10. در منطق ایساغوجی، 11.در قاطیغور یاس در منطق، 12.در بار یمیناس در منطق، 13. در اثولوطیقا، 14.در اقو دیطیقادر منطق و قسم دویم در طبیعات و آن هفده رساله است: رساله 1. هیولی و صورت، 2. السماء العالم، 3. الکون و الفساد، 4. آثار علوی، 5. تکوین معادن، 6. در تهذیب نفس، 7. در تکون معادن و نباتات، 8 در مباحث انسان و حیوان، 9. ترکیب انسان، 10. الحاس و المحسوس، 11. حفظ الصحه، 12. در این که مردم عالم کوچک است، 13. در عاقبت آدمی، 14. در جمع علم‌ها کردن، 15. در حکمت مردان، 16. در الم و لذت، 17. در اختلاف لغات و الغرض از آن معرفت تنبیه ذهن است، قسم سیم در عقلیات و آن ده رساله است: 1. مبادی عقلیه بر رأی فیثاغورث، 2. مبادی عقلیه بر رای حکما، 3. در آن که عالم حیوان بزرگ است، 4. در عقل و معقول، 5. در ادوار و انوار، 6. در وجه عشق، 7. در البعث و نیته، 8 در حرکت جان و تن، 9. در معلول، 10. الحدود و الرسوم. قسم چهارم در الهیات و آن ده رساله است: رساله 1. اعتقادات، 2. حد اعتقاد، 3. در چگونگی علوم بدست آوردن، 4. چگونگی انبیا و کرامات، 5. در شریعت [؟] و انبیاء، 6. در آنچه بعد از مرگ خواهد شد، 7. در سیاست، 8 در مقام تن و روحانیات، 9. در آموختن علم، 10. در نوادر کلام حکما؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: محمد باقر، تا: 19 ذیقعده 1370ق؛ 203گ، 20سطر، اندازه: 9×17سم [ف: 1-119]