مجمع الرسائل

2. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 1900 در این نسخه این رسائل آمده است: رساله حجر جابر بن حیان که در آن جابر به اختصار مسائل کیمیا را باز می‌گشاید، رساله کوچکی به نام کتاب الواضح فی فک الرموز و الفاضح فی هتک الکنوز، در این رساله رموز و مشتبهات علم کیمیا بحث شده و از مکتسبات آن پرده بر گرفته شده است، کتاب المنفعه جابر بن حیان، او می‌گوید من کتب بسیار در کیمیا نگاشتم ولی همه کتب مزبور برین راه بودند که خواننده می‌بایست از یکی به دیگری رود ولی در این کتاب دیگر این احتیاج نیست و مطالعه آن بی نیاز کننده شخص از دیگر کتب است، کتاب الملک جابر بن حیان، کتاب وصیته جابر بن حیان که درین کتاب وصایای چندی از جابر است بدین فصول: 1. در کتمان اسرار این علم از نااهل، 2. در تجنب از عقاید فاسده، 3. اعدلو الطف بودن انسان بر حیوان، 4. در معادن، کتاب الرحمة الکبیر از جابر بن حیان و در وصف آن گفته‌اند به وقت مرگ جابر آنرا زیر سر داشت، جابر در این کتاب می‌گوید در کیمیا دو کسداخل شده‌اند یکی خادعین و دیگر مخدوعین من در این کتاب سر آن دارم که رحمت برم دو گروه و راه حق را به هر دو نشان دهم، او پس از این قول به شرح مباحث کیمیا می‌پردازد و آنرا رحمتی می‌داند بر آن دو گروه، کتاب سر الاسرار جابر بن حیان، رساله میرفندرسکی به زبان فارسی در کیمیا وسائل کیمیاگری، مباحثی در ضمیر و آن موضوعی است از کیمیا به قلم جابر بن حیان، رساله‌ای از کتاب ریاض جابر بن حیان در خواص زییق و نوشادر و وسائل کیمیاگری، رساله بیون برهمن است در ترکیب این رساله به نقل از بیون گفته‌اند که آن به وقت حرکت به بیت المقدس و زیارت آنجا نوشته شده و آن در جواب یکی از تلامذه او است، رساله هرمس در کیمیا به حاشیه این رساله در صفحه 82 دستورالعمل آقا محمد بید آبادی در ترکیب آمده است، رساله رائحه الکبیر جابر بن حیان در مسائل مختلف کیمیاست، رساله صافی نگاشته جابر بن حیان و جابر در این رساله می‌گوید نظر ما اختصاص بر آن روحانی دارد که چون صفا یافت و از آلودگی‌های زمان رها شد حیات برای اجساد می‌شود و راه رسیدن این رکن به این حد تکرار تقطیر به‌وسیله آتش بر آن است، کتاب ایضاح جابر بن حیان و در آن جابر سر آن دارد که گره از نوشته‌های دیگران و خاصه عالمان این فن باز گشاید، کتاب حل الطلسم ابوالعباس اسماعیل قمری، نویسنده می‌گوید چون قضا و قدر مرا به شهر مرموز کیمیا انداخت هر چه دیدم در آن شهر رمز دیدم پس بر آن شدم که از آن شهر به تحفه اصحاب آورم تا دیگران نیز از آن بهره گیرند پس این کتاب را در مشکلات کیمیا پرداختم، رساله ارسطاطالیس که درین رساله ارسطو به شاگردان خود خطاب می‌کند و می‌گوید این کتاب آخرین فصلی است که به نام مفتاح در رمزهای کیمیا و در این صنعت پرداخته‌ام او سپس مطالبی در این قسمت بیان می‌دارد، رساله آغاثاذیمون است که در این رساله آغاثاذیمون می‌گوید آن چیزی را که هرمس حجر دانست آن حجر نیست پس حجر را او در این صفحات شرح می‌دهد و بیان خواص کیمیا می‌کند، رساله افلاطون که به نام رسالة الفهم الثاقب الی الفهم المراقب مشهور می‌باشد در این رساله افلاطون از پرنده‌ای صحبت می‌کند که علاقه‌مند به آتش است، او می‌گوید چگونه این پرنده بوجود می‌آید و چه نقشی در حجر و کیمیا دارد، رساله زیسموس حکیم که از بنی اسرائیل بوده و بر دین موسی بن عمران عمر می‌گذارند، در آن نشان داده می‌شود که کیفیت صنعت چیست و چه چیز دال بر آن و چگونه مردان ممکن است در شناخت آن به ضلالت افتند، مختارات جابر بن حیان که درین مختارات آن اعمالی که برای حصول آمال در کیمیا لازم است شرح شده، کتاب الحاق من السبعین که از جابر بن حیان است در تدابیر زرنیخ تدوین یافته، کتاب الفواضل من السبعین جابر بن حیان که در این کتاب جابر می‌گوید ارواح چهار و اجسام هفت اند پس او ارواح اربعه را با شرح زیر بر می‌شمارد: زییق و کبریت و زرنیخ و نوشادر و اجسام سبعه را نیز به شرح زیر می‌آورد: اسرب و رصاص و حدید و ذهب و نحاس و زییق و فضه، او با این برشماری به شرح یک یک می‌پردازد و تراکیب متعدد آن‌ها را شرح می‌دهد، کتاب الوصول فی تدبیر الارکان و الاصول جابر بن حیان، او می‌گوید در این کتاب شرح تدبیر را ضمن فصولی چند می‌پردازم و در آن ذکر می‌کنم که تجربیات خودمان را درباره اقاویل آنها بیاورم و نیز آنچه زیاد کرده‌ایم به این اقوال ذکر کنم و نیز عمل آتش را انجام دهم و سعی می‌کنم که رمزی در این کارها به کار نبرم، ادعیه‌ای که برای کیمیا مأثور است می‌آید به ابتداء نویسنده یعنی جابر بن حیان می‌گوید دعا چهار چیز می‌افزاید: 1. اخلاص در سریرة، 2. البصیرة در دین، 3. شناخت بوسیله، 4. انصاف در ملت، او می‌افزاید که بزرگان کیمیا از قدیم به دعا اهمیت بسیار می‌گذارده‌اند و ازدعا استفادت‌ها دراین کار می‌کرده‌اند و در تدبیرهای خود سعی می‌کرده‌اند که بادعا و استفادت از آن خلوص نیت خود را حفظ نمایند، رساله جنات الخلد جابر بن حیان که در این رساله جابر مسأله تدبیر حجر کریم را پیش می‌کشد و مفصل درباره آن صحبت می‌کند، رساله ضمیر که درین رساله اقوال جابر بن حیان درباره ضمیر جمع‌آوری شده و مفصل آمده است، شرح قصیده ابوالاصبع عبدالعزیز بن تمام عراقی و این قصیده که حاوی 87 بیت می‌باشد به‌وسیله نویسنده‌ایکه نام آن در شرح نیامده شرح گردیده، در این شرح نویسنده می‌گوید این قصیده را در مسجد جامع قرطبه بر ادیب ابوالقاسم بن سید شریف بطلیموسی خواندم و او گفت که من آنرا بر وزیر بن معمر قایسی خواندم و قایسی بر عبدالدائم بن عبدالله عراقی و عراقی برابوالاصبع عبدالعزیز بن تمام عراقی خواند و بدین ترتیب ایجاب شد که بر آن شرحی نویسم که فارغ از رموز و غموض باشد، این قصیده نونیه است و یک دوره مسائل کیمیا در آن مفصل می‌آید، رساله درر الانوار ... محمد قمری آمده او می‌گوید من در وادی حیرانی افتاده بودم و تکیه بر ظاهر اقوال حکماء هفت سال می‌کردم و چیزی جز پریشانی عمر دستگیرم نمی‌شد تا آنکه بر عمل حجر مکرم به‌وسیله سیدی و آقائی احمد جرجانی که از شاگردان علی مرجوشی اعمی بود دست یافتم پس خود را خوشبخت دیدم زیرا بعد از سال‌ها حیرت و حرمان بر نور حکمت و خزائن آن دست یافتم و پس این کتاب را در اسرار کیمیا پرداختم که شامل یک مقدمه و چند باب و یک خاتمه است، رساله الدرة البیضاء فی الصناعة الیاقوته الحمراء که این رساله از محمد قمری است و در آن از مسائل دقیق کیمیا سخن می‌رود و اکسیر ابیض که مسمی به الدرة البیضاء می‌باشد باز گشوده می‌شود، ارجوزه‌ای در بیان کیمیا از میر مصطفی نام در آخر کتاب نجات الاحباب، یک دستور العمل کیمیاوی و در کتمان آن بسیار تأکید شده چه به قول نویسنده آن از امانت‌های حکماء می‌باشد؛ خط: نسخ و نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 13؛ جلد: تیماج، 178گ، 16 سطر (9×15)، اندازه: 15×21سم [ف: 10-552]