كيمياء (منظوم)

10. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 6259 آغاز: در صفت مس هر آنکس اندرین علم است شهره بداند مس بود منسوب زهره مزاجش گرم ... آمد در این باب نماید آنکه او در سیم سیماب؛ انجام: سه روز او را نگه میدان معجون بکارش بند حاجت شد چو برهان منظومه‌ای است کیمیایی در 51 بند با سربندهایی متعدد همچون صفت مس، سرب، قلع، عقد سیماب، اندر ارواح، در ساختن نمک خاکستر، تدبیر آوردن نمک از نباتات، تنقیه سحاب، تصفیه زرنیخ، صفت خارچینی، آهن، احجار، تکلیس آهن سوختن، شناختن زاکها، ساختن قلقند، قلقطار، شکار، صفت قرع، انیق، صلاليه، تنور تشویه، ناظم ظاهراً تعلیمات و تقریرات استاد خود را به نظم در آورده است از او با عنوان فخر و مهر یاد کرده است (ص 237 و 239) در چند جا به والدش که معلم و استاد وی بوده است اشاره می کند (ولیکن والدم در وی بسی کار مرا تعلیم کرده هفت هنجارم ناینجا در بیان او بکوشم که سر است آن رسد ... ص 230) احتمالاً انتخابی از منظومه‌ای مبوب است زیرا در قسمتی از متن به باب سوم اشاره می‌کند (سخن از باب سیم بر گشایم ز چهار ارواح صنعتها گشایم) (ص 226)، در فهرستواره تنها منظومه کیمیایی مبوبی که ناظم و پدر ناظم هر دو کیمیا بوده‌اند و باب سوم آن نیز در ارواح است«مخزن حکمت» نوشته محمد اسماعیل کوفی است، در فهرست الهیات به تفصیل ابیات دیباچه این منظومه آمده است، ناظم در معرفی ابواب کتاب در مقدمه آورده: سیم باب اندر ارواح آورم یاد کزیشان علم صنعت را سست بنیاد، وی از پدر خود با عنوان (استاد و والد) یاد می‌کند، نسخه ما، اگر همین منظومه باشد، فاقد این دیباچه و بسیاری ابواب است، در چند جا بین ابیات مطالبی توضیحی به نثر آمده است، به نظر می‌آید نسخه انتخاب کاتب یا شخص دیگری از منظومه یاد شده باشد، مطالب ابواب آن با تقدم و تاخر آمده است؛ خط: تحریری، بی‌کا، تا: 1285ق؛ جلد: تیماج، 18گ (225-242)، ابعاد متن: 8-9/3×15/8-16/8، اندازه: 17×21سم [رایانه]