کلیات

تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 10870 در مقدمه‌ای که در 8 شعبان 1330 نوشته درباره تخلصش می‌نویسد: «گفتنی دیگر آن که من بنده تا دو سال پیش شوقی تخلص می‌نمودم و چندی بود که به عنوان اسم خانوادگی فروغی امضا می‌کردم تا بعضی از دوستان پدرم امر فرمودند که اسم خانوادگی را تخلص شخصی نیز قرار دهم. من بنده در دو غزل اطاعت امر دوستان کرده از آن پس چون زهره این جسارت در خود ندیدم ترک تخلص نمودم. این است که درین مجموعه چند غزل بی تخلص به نظر خواهد رسید. توضیح این مقال را باید متذکر شوم که مرحوم میرزا عباس فروغی به عقیده پدرم در غزل سرایی ثالث شیخ و خواجه بود و پدرم به امر شاهی این تخلص اختیار کرد و بدیهی است که اختیار تخلص چنین دو بزرگوار برای چون منی منتهای جسارت باشد»، بیشتر این اشعار را تا سن 30 سالگی سروده است. شامل این بخش‌هاست: 1. رباعیات و قطعات و حکایات منظوم، 2. قصاید جدیده و مسمط، 3. غزلیات جدید، 4. ژاله نامه، آغاز: «الهی نعمت دانش عطا کن×× دل ما را ز نادانی جدا کن / بده چشمی که تا آثار بینیم ×× دری بگشای تا اسرار بینیم ... / فروغی می‌دهد از جانت آواز ×× سخن کوته به اصل نامه پرداز»، انجام: «و گر زامر مهین دارای گیتی ×× دمی یکسان بود پهنای گیتی / همه یکسانی او در مکان است ×× تبدل رشته نسج زمان است»، این مثنوی دو بار دیگر در نسخه تکرار شده است. دو بار ابتدایی پیش نویس کتاب و با حک و اصلاح فراوان و آخری نسخه پاک نویس آن است، سروده شده در 1333ش، هر سه نسخه مثنوی شامل دفتر اول آن است و نمی‌دانیم بیش از این هم سروده شده یا خیر، 5. مقدمه اشعار، 6. مثنوی چار مینو، آغاز: «ای مایه هستی جانها ×× وی منشا آتش روانها / ای هستی هر چه گشت معلوم×× ای پیش تو هر چه هست معلوم»، انجام: «این ذره چون طالب تو آید×× یعنی طلب بقا نماید / چشم طمع ز جهان بدوزش ×× پروانه خویش کن بسوزش»، 7. مثنوی پریشان نامه، آغاز: «ای ز نورت جمله عالم را وجود ×× وی به پیشت جمله هستی را سجود / رهرو راه تو هر پاکیزه دل×× هر که از راه تو دور افتد خجل»، انجام: «خواستم تا نو کنم رسم مهان ×× کهنه بود این دیر من بس ناتوان / خود تو بفشان پرتو از شمع نوی ×× ای حقیقت از جمالت پرتوی»، 8 فروغ یزدانی، آغاز: «در آن ساعت که رخ نهان کند هور ×× نماند غیر نور خالق نور خالق نو»، انجام: «ولی بر چرخ گردون گاه و بیگانه ×× نشان از روی خوبان می دهد ماه / نماند گر چه هم زین ماه و زین هور ×× مگر نور پدید آرنده نور»، 9. نوای آزادی، بخشی از یک مثنوی کوتاه است، 10. اندرز شاهان، 11. دو ساقی نامه، 12. بقای روح انسانی، 13. قصاید، 14. مسمط، 15. ترجیع بند، 16. ترکیب بند، 17. غزلیات، بخش غزلیات از آخر افتادگی دارد؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 8 شعبان 1330ق؛ اهدایی: دکتر وصال، دی 1373؛ 259گ، اندازه: 11/5×18/5سم [ف: 20-448]