شناسنامه کالبدشناسی نسخه خطی
پیوند کوتاه:
/m/255028
نشان‌های نسخه‌شناسی و کالبدشناسی
اصل نسخه (دستخط مؤلف)
—
حواشی به خط مؤلف
—
تذهیب و سرلوح
✓
نگاره و نقاشی
—
تصحیح‌شده (مصحح)
—
دارای حواشی (محشی)
—
سطور مجدول (جدول‌بندی)
—
دارای رکابه (پای‌صفحه)
—
مقابله و بلاغ
—
چاپ عکسی / فاکسیمیله
—
مشخصات کاتب و تاریخ کتابت
- نام کاتب:
- محمد رضی الکاتب الکاشانی بن محمد بدیع
- تاریخ کتابت:
- 1088ق (1088 هـ.ق)
- محل کتابت:
- نامشخص
- ردیف ثبت در مأخذ:
- ردیف 1 (در فنخا)
ویژگی‌های مادی و ظاهری نسخه
- نوع و اقلام خط:
- نستعلیق
- تعداد برگ و سطر:
- 435 برگ • 19 سطر
- ابعاد و اندازه (سانتی‌متر):
- 14/5×24/5سم
- کاغذ و جلد:
- کاغذ نامشخص • تیماج مذهب
آغاز نسخه
« آغاز نسخه و دیون اول: قصاید به نام «شیبیه» نفیر مرغ سحر خوان چو شد بلند صدا ×× پرید زاغ شباز روی بیضه بیضا؛ آغاز دیوان دوم: غزلیات به نام «شبابیه»: ای گوهر نام تو تاج سر دیوان ها ×× ذکر تو به صد عنون آرایش عنوان‌ها / در ورطه کفر افتند انس و ملک ار نبود ×× از حفظ تو تعویذی در گردن ایمان ها؛ آغاز دیوان سوم: غزلیات به نام «صبائیه»: فرمود مرا سجده خویش آن بت رعنا ×× در سجده فتادم که سمعنا و اطعنا / ما دخل بخود در می دیدار نکردیم ×× ما حلله شارعنا فیه شرعنا؛ آغاز دیوان چهارم: به نظم و نثر به نام «جلالیه»: بر ضمیر آینه نظیر عشقان صاحب حال و خاطر تصویر پذیر صاحب مذاقان بالغ کمال صورت این صحبت آشوب خیز؛ آغاز دیوان ششم: تواریخ به نام ضروریات»: گل گلشن لطف عبدالغنی ×× که بادش بهشت معلی نصیب / به غربت فتاد و شراب اجل ×× شد از جام دورش همانجا نصیب؛ آغاز دیوان هفتم: معماها به نام «معمیات»: یوسفترانپیش ماه من اگر حاضر کنند ×× هر طرف بیحد نشان بندگی ظاهر کنند »
انجام نسخه
« انجام دیوان اول: آن ماه که درخوبی او نیست خلاف ×× گر مهر منیر خوانمش نست گزاف / در خلوت خواب او فلک دانی چیست ×× چادر شب زرنگار بالای لحاف؛ انجام دیوان دوم: چشم کدام آهو از آن چشم جانشکار ×× آموخت آدمی کشی و مردم افکنی / افسوس محتشم که ره نطق بسته ماند ×× در کان طبع نارده درهای مخزنی؛ انجام دیوان سوم: دل شد چاک چاک از غم کجایی ای کمان ابرو ×× که می خواهم ز چشم دلنوازت تیر دلدوزی / نبدی بی نظام این نظم صبیان تا بدین غایت ×× اگ گه گاه بودی محتشم را نکته آموزی؛ انجام دیوان چهارم: بروی شاهد معنی چو خال و خط نیفزاید ×× به سوی او نبود طبع خلق راغب و مایل / پس این کلام ازین وجه اگر بدل ننشیند ×× به هیچ وجه نباشد گنه به جانب قایل؛ انجام دیوان ششم: می خواست عقل هم که ز تاریخ پروری ×× سازد ردیف این سخن ندبه دار حیف / یکسال پیش ازین ابدی دستخیز گفت ×× زان پیشوای عالمیان صد هزار حیف؛ انجام دیوان هفتم: دردی: هر چند شود محتشم احوال تو به ×× وز عافیت بدل گشایند گره / یاد آردمان از الم و محنت و غم ×× یعنی جز درد بر دل ریش منه
کلیات اشعار شاعر است که به دستور وی در بستر مرگ توسط تقی الدین محمد کاشانی فرزند شرف حسینی متخلص به ذکری در سال 996ق جمع آوری شده است، او اشعار محتشم را در هفت بخش به نام هفت دیوان قرار داده است. ترتیب بخش‌های کلیات در نسخه حاضر چنین است: دیوان اول: قصاید به <!-- page: 668 --> نام «شبیه»، دیوان دوم: غزلیات به نام «شبابیه»، دیوان سوم: غزلیات به نام «صبائیه»، دیوان چهارم: به نظم و نثر به نام «جلالیه»، دیوان پنجم: نظم و نثر به نام «نقل عشاق»، دیوان ششم: تواریخ به نام «ضروریات»، دیوان هفتم: معماها به نام «معمیات »
مهرها، یادداشت‌های تملک و وقفیات نسخه
مهر منیر خوانمش نست گزاف / در خلوت خواب او فلک دانی چیست ×× چادر شب زرنگار بالای لحاف
فنخا
مشخصات مأخذ و استناد فهرست‌نگاری:
فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، به کوشش مصطفی درایتی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
جلد 26 • صفحه 667 • ردیف 1
متن فنخا:
1. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 13940
آغاز: آغاز نسخه و دیون اول: قصاید به نام «شیبیه» نفیر مرغ سحر خوان چو شد بلند صدا ×× پرید زاغ شباز روی بیضه بیضا؛ آغاز دیوان دوم: غزلیات به نام «شبابیه»: ای گوهر نام تو تاج سر دیوان ها ×× ذکر تو به صد عنون آرایش عنوان‌ها / در ورطه کفر افتند انس و ملک ار نبود ×× از حفظ تو تعویذی در گردن ایمان ها؛ آغاز دیوان سوم: غزلیات به نام «صبائیه»: فرمود مرا سجده خویش آن بت رعنا ×× در سجده فتادم که سمعنا و اطعنا / ما دخل بخود در می دیدار نکردیم ×× ما حلله شارعنا فیه شرعنا؛ آغاز دیوان چهارم: به نظم و نثر به نام «جلالیه»: بر ضمیر آینه نظیر عشقان صاحب حال و خاطر تصویر پذیر صاحب مذاقان بالغ کمال صورت این صحبت آشوب خیز؛ آغاز دیوان ششم: تواریخ به نام ضروریات»: گل گلشن لطف عبدالغنی ×× که بادش بهشت معلی نصیب / به غربت فتاد و شراب اجل ×× شد از جام دورش همانجا نصیب؛ آغاز دیوان هفتم: معماها به نام «معمیات»: یوسفترانپیش ماه من اگر حاضر کنند ×× هر طرف بیحد نشان بندگی ظاهر کنند؛
انجام: انجام دیوان اول: آن ماه که درخوبی او نیست خلاف ×× گر مهر منیر خوانمش نست گزاف / در خلوت خواب او فلک دانی چیست ×× چادر شب زرنگار بالای لحاف؛ انجام دیوان دوم: چشم کدام آهو از آن چشم جانشکار ×× آموخت آدمی کشی و مردم افکنی / افسوس محتشم که ره نطق بسته ماند ×× در کان طبع نارده درهای مخزنی؛ انجام دیوان سوم: دل شد چاک چاک از غم کجایی ای کمان ابرو ×× که می خواهم ز چشم دلنوازت تیر دلدوزی / نبدی بی نظام این نظم صبیان تا بدین غایت ×× اگ گه گاه بودی محتشم را نکته آموزی؛ انجام دیوان چهارم: بروی شاهد معنی چو خال و خط نیفزاید ×× به سوی او نبود طبع خلق راغب و مایل / پس این کلام ازین وجه اگر بدل ننشیند ×× به هیچ وجه نباشد گنه به جانب قایل؛ انجام دیوان ششم: می خواست عقل هم که ز تاریخ پروری ×× سازد ردیف این سخن ندبه دار حیف / یکسال پیش ازین ابدی دستخیز گفت ×× زان پیشوای عالمیان صد هزار حیف؛ انجام دیوان هفتم: دردی: هر چند شود محتشم احوال تو به ×× وز عافیت بدل گشایند گره / یاد آردمان از الم و محنت و غم ×× یعنی جز درد بر دل ریش منه
کلیات اشعار شاعر است که به دستور وی در بستر مرگ توسط تقی الدین محمد کاشانی فرزند شرف حسینی متخلص به ذکری در سال 996ق جمع آوری شده است، او اشعار محتشم را در هفت بخش به نام هفت دیوان قرار داده است. ترتیب بخش‌های کلیات در نسخه حاضر چنین است: دیوان اول: قصاید به نام «شبیه»، دیوان دوم: غزلیات به نام «شبابیه»، دیوان سوم: غزلیات به نام «صبائیه»، دیوان چهارم: به نظم و نثر به نام «جلالیه»، دیوان پنجم: نظم و نثر به نام «نقل عشاق»، دیوان ششم: تواریخ به نام «ضروریات»، دیوان هفتم: معماها به نام «معمیات»؛ خط: نستعلیق، کا: محمد رضی الکاتب الکاشانی بن محمد بدیع، تا: 1088ق؛ جلد: تیماج مذهب، 435گ، 19سطر، اندازه: 14/5×24/5سم [ف: 37-530]