غرر الفرائد (الفوائد) و درر القلائد

1. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: 12373 آغاز: برابر؛ انجام: يضحك الارض من بكاء المساء من قول دكين الراجز؛ جن النبات فی زباها و ذكا ×× و ضحك المزن به حتى بكا خط: نسخ، بی‌کا، تا: 482ق؛ ترقیمه: «تم الجزء الاول من غرر الفوائد و درر القلائد يبدأ الجزء الثانى بالآية ان سئل سائل عن قوله تعالى فاما الذين في قلوبهم زيغ ... و الحمدلله ... و صلى الله على نبيه محمد و آله الطيبين الطاهرين و سلم»، بر یکی از شاگردان مؤلف، «احمد بن علی بن قدامه» معروف به ابن الانباری قاضی انبار قرائت شده و مواردی از آن تصحیح و استدراک گردیده، نص «إنهاء» به خط «ابن قدامة» چنین است: «قرأ على هذا الجزأ قراة تأمل و تبيين و مراجعة الشواهد، الاجل السيد ابوطالب، حمزة بن على بن الحسين العلوى الحلبى - ادام الله [ايامه] - و اخبرته اننی قرأت هذا الكتاب باسره على الشريف المرتضى - رضى الله عنه - فى شهور سنتی سبع و ثمان و عشرین و اربعمائة و كتب احمدبن علی بن قدامه فى شعبان من سنة اربع و ثمانين و اربع مائة ... الله تعالى و مسلما علی نبیه محمد و آله الطاهرین»، فردی که این نسخه را بر «ابن قدامه» خوانده است، «سید ابوطالب، حمزة بن علی بن حسین علوی عمری حلبی» از سادات علوی و از نسل جناب «عمر الاطراف» است، زیرا نسبت «عمری» توأم با نسبت «علوی» بر تبار «عمر الاطراف» دلالت دارد. با وجود «انهاء» یاد شده بالا این نسخه از سوی «ابن قدامة انباری» که این کتاب را در طول دو سال، بر مؤلف خوانده، می‌توانیم ادعا کنیم که نسخه صحیح و معتبر امالی مرتضی، با یک واسطه از مؤلف به دست ما رسیده و از حیث فنی و تاریخی، معتبرترین و کهن‌ترین نسخه امالی به شمار می‌آید، برخلاف آن آثاری که به علماء سده‌های سوم و چهارم هجری نسبت داده شود ـ اگر چه آن نسبت‌ها قطعی باشد ـ ولی تنها ملاک ما نسخه‌های غیر مستند عصر قاجاری باشد. این نسخه ویژگی‌های زیادی دارد که بخشی از آنها توصیف می‌شود: در برگ 8ر آمده «بلغت مقابلة» و «بلغت قراءة على القاضى الامام ابن قدامه اطال الله عمره»، در برگ 14ر بالای صفحه «رابع اول الغرر»، در برگ 50ر: «بلغت مقابلة و قراءة»، در برگ 105پ، روی بخشی از مطلب قلم کشیده شده، سپس به شکل دیگری بیان شده که گویا تقلید از نسخه اصل بوده و همچنین در برگ 124پ، در برگ 133پ «بلغت مقابلة» و تصحیحات اندکی در حاشیه انجام شده، بر فراز برگ آغازین نسخه چنین آمده است: «اخبرنا القاضى العالم الجليل، ابوالمعالى احمد بن [على] بن قدامة-رحمه الله- بمدينة السلم في شهر ربيع الاول من سنة اثنين و ثمانين و اربعمائة قال قرأت هذا [الكتاب على السيد الاجل المرتضى على الهدى ذى المجدين ابى القاسم على بن الحسين الموسوى - رضى الله عنه -[فى] شهور سنتی سبع و ثمان و عشرین و اربعمائة بمدينة السلم و سمعه يقول له دفعات كثيرة ... ] [نانوشته]، با یادداشت «طالعه مستوعباً اقل عبادالله حسن بن عبدالله الفتال الحسينى النجفى (سده10) (ریاض العلماء 1/202)»، در برگ اضافی پایانی: «انهاه مطالعته من اوله الى آخره الفقير الى الله الغنی نعمت بن درويش على الخادم الحائری»، «احمد بن علی بن قدامه» در سال 486 درگذشته و دستخط وی که در پایان و برفراز برگ آغازین دیده می‌شود، 2سال قبل از درگذشت وی نگاشته شده، او که از شاگردان و روایان آثار سیدین شریفین «رضی» و «مرتضی» می‌باشد قطعاً شیعه امامی بوده و به نظر می‌رسد که در میان منابع یاد شده، منبع اصلی معجم البلدان باشد و بقیه منابع، تبعی باشند ولی منابع شیعه جداگانه او را به عنوان روایت کننده از «شریفین» یاد کرده‌اند و اینکه وی کتاب ارشاد مفید را بر «مرتضی» خوانده؛ تملک: حمزة بن علی بن حسین علوی عمری، حسن بن علی حسینی، عبدالرحیم حسنی؛ مهر: «انهاه مطالعة الفقير الى الله الغنی، علی بن حسين المحسنی عفی الله عنه فی قزوین سنه 972» (هشت گوش)؛ کاغذ: خانبالغ، جلد: چرم، 189گ، 20 سطر (12×17)، اندازه: 15×18/5سم [ف: 31 - 274]