علاج الامراض

1. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 15686 آغاز: كرفس في جلاب ممزوج لما حار او يحل من السكر الابيض من عشرين درهما؛ انجام: لعصير الاسفيوش النهرى تلين حارته. کتابی است نسبتاً مبسوط و فوق العاده ممتع در بیان امراض و صفات ادویه مناسب و طریقه علاج آنها بر اساس اقوال بقراط و روفس و اوریباسیوس و جالینوس و دیسقوریدوس و شمعون و قسطا بن لوقا البعلبکی و ثابت بن قرة و بختیشوع و کنکه و رازی و سرافیون (Serapion) و یوحنا بن ماسویه و طبری و علی بن عباس مجوسی و ارکاغانیس (در کتاب ادواء المزمنة) که به لحاظ نقص آن و نقص نسخه بلافاصله مذکور در ذیل تحت رقم 8176 و بیاض گذاشتن جای عناوین و ارقام فصول یا مقالات از ناحیه کاتب این نسخه اخیر به هیچ وجه نمی‌توان رقم درستی از فصول آن مطابق با این نسخه و یا مقالات آن مطابق با نسخه شماره مذکور و نیز فهرست صحیحی از مطالب مقالات مطابق با هر دو نسخه و لو به نحو تقریب و تخمین به دست داد. نام کتاب و نام مؤلف را نیز با فحص فوق العاده بلیغی که کرارا در خود نسخه و سایر مظان به عمل آوردیم مع الاسف نتوانستیم معلوم نمائیم [تنها مطلب فوق العاده بی‌فایده‌ای که در خصوص مؤلف به دست آمد یکی اشاره اوست به خود با عبارت «قال واضع الکتاب» و دیگر اشاره مبهمی است به عصر خود تحت عنوان «و فی زماننا هذا» با این عبارت: «و فی زماننا هذا صاب رجلا من فساد الدماغ ما لم يسمع بمثله قط و ذلك اتى اصحابه و جدوده ليلا و قد قطع بعض حلقه و سالت منه الدما فتداركوه و عالجوه و سألوه عن العلة التي دعته الى ذلك فذكر انه راى رجالا و نساء قد جمعو بحول منزله فمنهم من يقول اما تعجبون من هذا النصرانى الذى كان يظهر العفة ... و منهم من يقول احفظه الى الصباح لئلا يهرب و منهم من يقول ان لم نحرسه القا نفسه في البير فينجو و يقول الاخر الراى لهذا اليائس ان يذبح نفسه و يستريح من العذاب و الحبس و انه قام الى سكين فذبح نفسه غير انه غشى عليه فسقط ثم عولج هذا الرجل فرجع عقله قال و رأيت رجلين ذبحا انفسهما و ماتا و رجالا و نسوة بطبرستان و الديلم يعلقون انفسهم في الاشجار عند الخوف او غم ينزل بهم»]، بلی همین قدر معلوم شد به طور قطعی و مسلم که این نسخه اولا با نسخه محفوظ تحت شماره مذکور 8176 آستان قدس یکی است و غیر آن نیست، ثانیاً عنوان احتمالی شرح فصول ایلاقی که به این نسخه داده‌اند و نیز نام انموزج به جهت نسخه شماره مذکور سهو واضح و توهم محض است و مبتنی بر هیچ اصلی و مؤسس بر هیچ اصلی و مؤسس بر هیچ اساسی نیست ابدا و مطلقا و اصلا. باری این نسخه مشتمل است بر اواخر فصل سوم (که معلوم نیست تحت چه عنوانی است) تا اواسط فصل یازدهم، و فهرست مطالب آنها از این قرار است: فصل 4. الاعلال التي تحدث فى الدماغ من السدر و الدوار و المعده و بطلان الذکر، فصل 5. الاعلال التي تحدث فی العین و علاجه، فصل 6. الاعلال التي تحدث فى الاذان و حفظ السمع و علاجاتها، فصل 7. الاعلال التي تحدث فی الانف، فصل 8 الاعلال التي تحدث فی الفم و الاسنان و اللسان و اللهوات و علاجها، فصل 9. الاعلال التي تحدث من السعال و النزلات و ما يحدث في الصدر و الحلق و ذات الجنب و ما یجری مجراها و علاماتها، فصل 10. الهيضة و الاعلال التي تحدث فی المعدة و الالام العارضة فيها و علاجها، فصل 11. الاعلال التي تحدث فی الکبد؛ خط: نسخ کهن، بی‌کا، تا: اواخر قرن 7؛ کاغذ: نخودی بغدادی، 166گ، 21 سطر (12/5×16/5)، اندازه: 13×17/5سم [ف: 19 - 356]